Bắc Tân Uyên có khí hậu nhiệt đới gió mùa của Đông Nam Bộ: nóng quanh năm, chia hai mùa rõ là mùa mưa (thường từ khoảng tháng 5 đến tháng 11) và mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4). Vùng này hầu như không có mùa đông lạnh, ít chịu bão trực tiếp, nhưng có giông sét mạnh vào chiều mùa mưa và những đợt nắng nóng gay gắt cuối mùa khô.
Khác với nội đô, Bắc Tân Uyên còn nhiều vườn cây, đồi đất đỏ, sông lớn và đường công nghiệp nhiều xe tải, nên cùng một kiểu thời tiết lại gây ra những chuyện rất riêng: bụi đỏ mùa khô, đường lầy mùa mưa, sương sớm ven sông, sét trên vùng trống. Bài này đi qua từng mùa theo góc nhìn của người sống và đi làm ở đây.
Hai mùa trong năm và vì sao lại như vậy
Đông Nam Bộ nằm gần xích đạo nên nhiệt độ ít thay đổi giữa các tháng, nóng quanh năm. Cái làm nên sự khác biệt giữa các mùa là lượng mưa, do gió mùa quyết định. Khoảng giữa năm, gió mùa tây nam thổi từ biển vào mang hơi ẩm, tạo mưa nhiều; cuối năm đến đầu năm sau, gió mùa đông bắc khô hơn chiếm ưu thế, trời ít mưa, nắng nhiều.
Ở Bắc Tân Uyên, mùa mưa thường bắt đầu bằng vài cơn mưa trái mùa cuối tháng 4, đầu tháng 5, rồi dày dần. Thời điểm vào mùa và kết thúc mùa xê dịch theo từng năm; có năm mưa sớm, có năm khô kéo dài. Người làm vườn và người đi làm theo ca đều học cách theo dõi dự báo thời tiết của cơ quan khí tượng thay vì chỉ dựa vào lịch.
So với vùng ven biển, Bắc Tân Uyên nằm sâu trong đất liền, không có gió biển mát nên những ngày nắng gắt cảm giác nóng hầm hơn. Bù lại, vùng còn nhiều cây xanh, mặt sông rộng nên sáng sớm và chiều tối dịu hơn khu đô thị bê tông dày đặc.
Lịch thời tiết theo tháng cho người ở Bắc Tân Uyên
Bảng dưới là mô tả chung đặc trưng khí hậu Đông Nam Bộ áp vào vùng này, không phải số đo của một trạm cụ thể. Mỗi năm có thể lệch vài tuần.
| Khoảng thời gian | Thời tiết thường gặp | Ảnh hưởng tới sinh hoạt | Nên chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Tháng 12 – tháng 1 | Khô, sáng sớm se mát, có sương ven sông | Dễ chịu nhất năm, đường khô | Chạy xe sáng sớm cẩn thận vì sương mù nhẹ ven sông |
| Tháng 2 – tháng 3 | Nắng nhiều, gió khô, bụi tăng | Bụi đỏ trên đường đất và đường công nghiệp | Khẩu trang, kính, áo khoác chống nắng |
| Tháng 4 – đầu tháng 5 | Nóng nhất năm, oi bức, cuối kỳ có mưa trái mùa | Mệt khi làm ngoài trời, dễ say nắng | Uống đủ nước, tránh làm việc nặng giữa trưa |
| Tháng 5 – tháng 7 | Vào mùa mưa, mưa rào chiều kèm giông sét | Đường lầy ở chỗ chưa trải nhựa, kẹt xe giờ tan ca | Áo mưa, không trú mưa dưới cây đơn độc |
| Tháng 8 – tháng 10 | Mưa nhiều nhất, có ngày mưa dầm | Nước sông Đồng Nai lên, có đợt xả lũ, ngập cục bộ | Theo dõi thông báo xả lũ, kê cao đồ ở nhà thấp |
| Tháng 11 | Mưa thưa dần, chuyển sang khô | Nước rút, đường còn ướt | Kiểm tra mái, bờ tường sau mùa mưa |
Hai khoảng cần đề phòng nhất là cuối mùa khô (nắng nóng, dễ cháy vườn, cháy cỏ) và cao điểm mùa mưa (giông sét, nước sông lên).
Mùa mưa: giông chiều, sét và đường lầy
Mưa ở Bắc Tân Uyên phần lớn là mưa rào: buổi sáng nắng, trưa oi, chiều mây đen kéo tới, mưa trút mạnh trong một vài giờ rồi tạnh. Kiểu mưa này hay đi kèm giông gió và sét. Vùng có nhiều khoảng trống như vườn cao su, bãi đất trống chờ xây dựng, mặt sông — là những chỗ người đứng một mình dễ trở thành điểm cao nhất, nguy cơ sét đánh tăng.
Nguyên tắc an toàn khi có giông là vào trong nhà kiên cố hoặc ô tô kín, không trú dưới cây cao đơn độc, không đứng giữa bãi trống, không ở trên mặt sông. Người đang chạy xe máy trên đường vắng nên tìm chỗ trú là nhà dân, trạm xăng, cửa hàng thay vì dừng dưới gốc cây ven đường.
Mưa lớn cũng làm đường đất đỏ thành bùn trơn. Nhiều tuyến đường nhánh vào xóm, vào vườn ở vùng này chưa trải nhựa hết, xe tải chở vật liệu chạy qua lại để lại ổ gà, vũng nước sâu. Người đi làm theo ca tối hay sớm nên chọn tuyến đường chính có đèn, giảm tốc khi qua vũng nước vì không thấy được độ sâu bên dưới.
Mùa khô: nắng nóng, bụi đỏ và nguy cơ cháy
Mùa khô ở vùng này là mùa đẹp với khách đi chơi nhưng mệt với người làm việc ngoài trời. Những tháng cuối mùa, nắng gay gắt từ sáng tới chiều, đất đỏ khô thành bụi mịn bay theo bánh xe. Dọc các tuyến đường có nhiều xe tải ra vào khu công nghiệp, mỏ đá, bãi vật liệu, bụi bám lên cây cối, mái nhà, quần áo phơi ngoài sân.
Với sức khoẻ, bụi và nắng nóng là hai thứ cần lưu tâm. Người làm ngoài trời như phụ hồ, công nhân bốc xếp, người chạy giao hàng nên che chắn, uống nước đều, nghỉ ở chỗ mát khi thấy chóng mặt, buồn nôn. Trẻ nhỏ và người già nên hạn chế ra ngoài giữa trưa. Khi có biểu hiện say nắng nặng như lơ mơ, sốt cao, cần đưa ngay tới cơ sở y tế gần nhất.
Mùa khô cũng là mùa dễ cháy. Lá cao su rụng khô, cỏ tranh trên đất trống, rác đốt ở vườn đều là mồi lửa. Việc đốt rác, đốt cỏ trong vườn vào ngày gió to cần tránh, nhất là ở gần nhà xưởng, kho hàng hay đường dây điện.
Khí hậu quyết định nhịp vườn và nhịp xưởng
Ở một vùng vừa có vườn vừa có nhà máy như Bắc Tân Uyên, khí hậu không chỉ là chuyện mặc áo gì. Với người làm vườn, mùa mưa là mùa cây sinh trưởng mạnh, cũng là mùa nấm bệnh phát triển, cỏ mọc nhanh, phải phát cỏ và khơi rãnh thoát nước liên tục. Mùa khô là mùa tưới, mùa nhiều loại cây ăn trái ra hoa, mùa người cạo mủ cao su cho cây nghỉ khi lá rụng.
Với nhà xưởng, mùa mưa đặt ra yêu cầu chống dột, chống ngập kho, giữ hàng hoá khô; mùa khô là mùa nóng trong xưởng, chi phí làm mát tăng, nguy cơ cháy nổ cao hơn. Các công việc ngoài trời như xây dựng, khai thác vật liệu, bốc xếp hàng thường được sắp xếp để tận dụng mùa khô, nên mùa khô cũng là mùa xe tải chạy nhiều, đường bụi hơn.
Người mới đến làm việc nên biết nhịp này để chuẩn bị: mùa khô có thể nhiều việc tăng ca ở công trình và kho bãi; mùa mưa đi lại vất vả hơn, đường vào một số xóm, một số cụm xưởng bị lầy. Những điều ấy không ghi trong hợp đồng lao động, nhưng ảnh hưởng thật tới đời sống hằng ngày.
Thời tiết với người đi làm theo ca
Giờ tan ca trùng giờ mưa chiều. Nhiều nhà máy tan ca chiều đúng lúc mưa giông. Đường đông xe, mặt đường trơn, tầm nhìn kém. Mang áo mưa trong cốp xe suốt mùa mưa là thói quen nên có.
Ca đêm và sáng sớm có sương. Ven sông và vùng trũng, sáng sớm mùa khô có thể có sương làm giảm tầm nhìn. Bật đèn, giảm tốc, giữ khoảng cách với xe tải phía trước.
Phòng trọ mái tôn rất nóng. Mùa khô, phòng trọ mái tôn thấp hấp nhiệt mạnh. Người thuê nên ưu tiên phòng có trần, cửa sổ thông gió; có thể căng lưới che nắng phía trên nếu chủ nhà đồng ý.
Đồ đạc dễ ẩm mốc mùa mưa. Mưa dầm nhiều ngày khiến quần áo, giấy tờ, đồ điện tử dễ ẩm. Nên cất giấy tờ quan trọng trong túi kín, kê đồ cao khỏi nền.
Chuẩn bị nhà cửa trước mùa mưa: danh sách việc nên làm
Khoảng cuối tháng 4, đầu tháng 5 là lúc nên rà soát nhà cửa trước khi vào mùa mưa. Danh sách dưới đây áp dụng cho cả nhà riêng lẫn phòng trọ (với phòng trọ thì báo chủ nhà những hạng mục thuộc trách nhiệm của họ).
- Leo lên kiểm tra hoặc nhờ thợ kiểm tra mái tôn, mái ngói: đinh vít lỏng, tấm tôn thủng, máng xối nghẹt lá.
- Khơi thông rãnh thoát nước quanh nhà và cống trước cửa; vét bùn đất bồi từ mùa trước.
- Cắt tỉa cành cây lớn vươn qua mái nhà, đường dây điện; cây yếu gốc nên chằng chống.
- Kiểm tra ổ điện, dây điện gần nền nhà, chỗ có nguy cơ bị nước tạt; nâng cao ổ cắm nếu nhà hay ngập.
- Chuẩn bị chỗ cao để kê đồ điện tử, giấy tờ, lương thực khi có ngập cục bộ.
- Với nhà gần sông, thống nhất trong gia đình phương án khi có thông báo xả lũ: đồ gì dọn trước, người già trẻ nhỏ đi đâu.
- Mua sẵn áo mưa tốt, đèn pin, pin dự phòng; lưu sẵn cách liên lạc với chính quyền xã và hàng xóm.
Phần lớn thiệt hại mùa mưa ở vùng ven đô không đến từ thiên tai lớn mà từ những chuyện nhỏ cộng lại: mái dột làm hỏng đồ, nước tràn vào nhà vì cống nghẹt, cây đổ vào dây điện. Làm danh sách này một lần mỗi năm tốn ít công hơn nhiều so với việc sửa chữa sau đó.
Biến đổi khí hậu và những điều người ở đây nhận thấy
Người lớn tuổi ở vùng Tân Uyên hay nói mùa mưa bây giờ "khó đoán hơn": có năm mưa dồn dập trong thời gian ngắn, có năm nắng kéo dài bất thường. Những nhận xét này phù hợp với xu hướng chung mà các báo cáo về biến đổi khí hậu ở Việt Nam nêu ra: cực đoan thời tiết có xu hướng tăng, các đợt nắng nóng và mưa lớn cực đoan xuất hiện nhiều hơn.
Bên cạnh yếu tố khí hậu chung, sự thay đổi mặt đất tại chỗ cũng góp phần. Khi vườn cây, rừng được thay bằng mái nhà xưởng và sân bê tông, nước mưa chảy tràn nhanh hơn thay vì thấm xuống đất, gây ngập cục bộ ở những chỗ trước đây không ngập. Khu vực nhiều bê tông cũng nóng hơn vào ban ngày và giữ nhiệt lâu hơn về đêm.
Điều người dân làm được là thích nghi trong phạm vi nhà mình: giữ lại cây xanh quanh nhà, để một phần sân là đất để nước thấm, khơi thông rãnh thoát nước trước mùa mưa, chọn vật liệu mái ít hấp nhiệt khi sửa nhà. Những việc nhỏ ấy giúp sống dễ chịu hơn với một khí hậu đang thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa ở Bắc Tân Uyên bắt đầu và kết thúc khi nào?
Thông thường mùa mưa bắt đầu khoảng tháng 5 và kết thúc khoảng tháng 11, mưa nhiều nhất vào khoảng tháng 8 đến tháng 10. Mốc này thay đổi theo từng năm, có năm mưa sớm từ cuối tháng 4 hoặc kéo dài sang tháng 12. Nên theo dõi dự báo của cơ quan khí tượng.
Bắc Tân Uyên có bị bão không?
Vùng Đông Nam Bộ ít khi chịu bão đổ bộ trực tiếp như miền Trung. Tuy vậy, hoàn lưu bão hoặc áp thấp có thể gây mưa lớn kéo dài, gió giật và làm nước sông lên. Giông lốc cục bộ trong mùa mưa cũng có thể làm gãy cây, tốc mái tôn.
Tháng nào đẹp nhất để về Bắc Tân Uyên chơi?
Khoảng tháng 12 đến tháng 2 thường dễ chịu nhất: ít mưa, sáng sớm mát, đường khô ráo, bờ sông lộ bãi. Tháng 3, tháng 4 nắng gắt và bụi hơn. Mùa mưa vẫn đi được nhưng nên đi buổi sáng và về trước khi giông chiều kéo tới.
Làm sao phòng sét khi đang ở ngoài đồng hay vườn cao su?
Khi nghe sấm hoặc thấy mây giông kéo tới, nên rời khỏi vùng trống, vào nhà kiên cố hoặc ô tô kín. Không trú dưới cây cao đơn độc, không cầm vật kim loại dài, không đứng trên mặt nước. Nếu không kịp tìm chỗ trú, ngồi xổm thấp, hai chân chụm lại, tránh nằm dài xuống đất.
Bụi đỏ mùa khô có ảnh hưởng sức khoẻ không?
Bụi mịn từ đường đất và công trình có thể kích ứng mắt, mũi, họng và làm nặng thêm các bệnh hô hấp sẵn có. Đeo khẩu trang khi chạy xe, đóng cửa phía mặt đường vào giờ xe tải chạy nhiều, lau nhà bằng khăn ẩm. Người có bệnh hô hấp nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Phòng trọ ở Bắc Tân Uyên mùa nóng có cách nào cho đỡ nóng?
Ưu tiên phòng có trần cách nhiệt, cửa sổ đối lưu, không nằm sát mái tôn. Mở cửa thông gió buổi tối, che nắng hướng tây, phơi đồ ướt hạn chế trong phòng. Nếu muốn lắp thêm quạt hút hay lưới che, nên trao đổi với chủ nhà trước để tránh tranh chấp.