Đường ở vùng Bắc Tân Uyên cũ có nhiều xe tải, xe ben vì ba lý do: các mỏ đá xây dựng ở khu vực Tân Mỹ, Thường Tân; các bến bãi vật liệu dọc phía sông Đồng Nai; và các khu, cụm công nghiệp như khu công nghiệp Đất Cuốc. Với người đi xe máy, đi bộ, điều cần nhớ nhất là điểm mù quanh xe lớn và quãng phanh dài của xe nặng: nếu bạn không thấy mặt tài xế qua gương, tài xế cũng không thấy bạn.
Bài viết theo góc người dân sống và đi lại hằng ngày cạnh luồng xe nặng: cách giữ khoảng cách, chỗ nào nguy hiểm, dạy trẻ đi học, và khi thấy xe chở quá tải, rơi vãi vật liệu thì báo ở đâu. Không nhắm vào doanh nghiệp hay tài xế cụ thể; phần lớn tài xế chạy đúng luật, nhưng xe lớn tự nó đã nguy hiểm hơn khi đi chung đường hẹp.
Vì sao vùng này nhiều xe nặng
Vùng đồi phía bắc Bình Dương cũ có đá xây dựng nằm không sâu, nên từ lâu đã hình thành các mỏ khai thác đá phục vụ xây dựng cho cả vùng Đông Nam Bộ. Đá sau khi nổ mìn, nghiền sàng được chở đi bằng xe ben tới các công trình, trạm trộn bê tông, bến bãi. Một mỏ hoạt động mỗi ngày có thể có rất nhiều lượt xe ra vào; khi nhiều mỏ cùng nằm trong một khu vực, các tuyến đường quanh đó gần như lúc nào cũng có xe ben.
Dọc sông Đồng Nai còn có các bến bãi tập kết cát, đá, vật liệu, cả hợp pháp lẫn những điểm bị chính quyền kiểm tra xử lý qua từng thời kỳ. Xe từ bến lên đường bộ thường mang theo bùn đất ở bánh, làm bẩn mặt đường ở gần lối ra. Thêm vào đó là xe container, xe tải chở nguyên liệu, thành phẩm cho các khu công nghiệp như Đất Cuốc.
Mạng đường của vùng vốn được làm cho nhu cầu nông thôn: đường không rộng, nhiều đoạn cong, nhiều nhánh rẽ vào xóm. Khi xe nặng chạy thường xuyên trên những con đường như vậy, mặt đường nhanh xuống cấp, ổ gà xuất hiện sau mỗi mùa mưa, bụi và đá rơi trở thành chuyện thường ngày với người hai bên đường.
Điểm mù quanh xe lớn: vùng mà tài xế không nhìn thấy
Xe tải, xe ben có buồng lái cao và thùng hàng dài, nên quanh xe có những vùng tài xế không nhìn thấy dù đã dùng gương. Vùng nguy hiểm nhất là ngay sát phía trước đầu xe, dọc thân xe bên phải, và phía sau đuôi xe. Bên phải đặc biệt nguy hiểm vì người đi xe máy hay len vào mép phải khi xe tải dừng hoặc chạy chậm, đúng lúc xe tải chuẩn bị rẽ phải.
Khi xe lớn rẽ, bánh sau không đi theo vệt bánh trước mà cắt vào phía trong khúc cua. Người đứng chờ hay chạy xe sát góc cua phía trong có thể bị bánh sau cuốn vào dù đầu xe đã đi qua. Đây là kiểu tai nạn nghiêm trọng thường gặp ở các ngã ba, ngã tư có xe tải rẽ vào mỏ, vào bến hay vào khu công nghiệp.
Quy tắc đơn giản để nhớ: nếu bạn không nhìn thấy gương chiếu hậu của xe tải, hoặc không nhìn thấy mặt tài xế trong gương, thì tài xế không thấy bạn. Lùi lại, giữ khoảng cách, đừng đứng sát bên phải xe tải ở ngã rẽ, và đừng vượt lên khi xe tải đang bật xi nhan rẽ.
Cách đi xe máy khi chung đường với xe ben
Một vài thói quen nhỏ giảm rủi ro rất nhiều trên các tuyến có xe nặng:
- Giữ khoảng cách xa phía sau xe ben, đủ để thấy cả hai gương của xe và có chỗ tránh nếu đá rơi.
- Không chạy song song kéo dài bên hông xe tải; vượt dứt khoát ở đoạn thẳng hoặc lùi lại hẳn.
- Ở ngã rẽ, dừng lùi phía sau vạch, không len vào mép phải xe tải đang chờ rẽ.
- Xuống dốc, xe nặng cần quãng phanh dài; đừng cắt ngang đầu xe tải đang xuống dốc.
- Đeo kính, khẩu trang, mặc áo dài tay sáng màu để tránh bụi, đá văng và dễ được nhìn thấy.
- Trời mưa, giữ khoảng cách còn xa hơn vì nước bắn từ bánh xe lớn che tầm nhìn.
- Ban đêm, tránh đi sát lề phải nơi có thể có xe tải đậu không bật đèn.
Những thói quen này không làm chuyến đi chậm hơn bao nhiêu, nhưng tách bạn ra khỏi những vị trí mà phần lớn tai nạn với xe lớn xảy ra.
Đá, cát rơi vãi và bụi: chuyện của người hai bên đường
Theo quy định, xe chở vật liệu rời như đá, cát, đất phải có thùng kín hoặc phủ bạt, không để rơi vãi ra đường. Thực tế, bạt không kín, chở vượt thành thùng, hay bùn đất bám bánh xe từ mỏ, bến ra vẫn để lại vệt đá dăm, cát trên mặt đường. Với xe máy, một lớp cát mỏng trên đường nhựa ở khúc cua đủ làm trượt bánh.
Bụi là chuyện người sống ven các tuyến này than phiền nhiều nhất. Mùa khô, mỗi lượt xe qua cuốn một đám bụi đỏ, bám vào nhà, quán, cây trồng. Một số đoạn được tưới nước giảm bụi theo yêu cầu của chính quyền đối với đơn vị khai thác, vận chuyển, nhưng hiệu quả tuỳ việc thực hiện. Người bán hàng ven đường thường che chắn bằng lưới, bạt, tưới nước trước cửa.
Đá văng từ bánh xe hay từ thùng xe có thể làm vỡ kính ô tô, gây thương tích cho người đi xe máy. Đây là lý do nên đội mũ có kính, giữ khoảng cách, và không bám sát phía sau xe ben. Nếu bị thiệt hại do vật liệu rơi từ xe, ghi lại thời gian, địa điểm, đặc điểm xe nếu có thể, và trình báo cơ quan chức năng.
Trẻ em đi học trên tuyến có xe nặng
Nhiều trường học trong vùng nằm ven các trục chính, nơi xe tải chạy thường xuyên. Giờ học sinh tan trường cũng có khi trùng giờ xe vật liệu chạy nhiều. Trẻ đạp xe hay đi bộ thấp, tài xế xe lớn khó thấy; trẻ lại hay chạy theo nhóm, đùa giỡn, băng qua đường bất ngờ.
Phụ huynh nên dạy con mấy điều cụ thể: đi sát lề phải nhưng không sát tới mức sa xuống rãnh; dừng hẳn và nhìn hai phía trước khi băng qua đường; không băng qua phía đầu hay đuôi xe tải đang đậu vì xe khác có thể đang tới mà bị che khuất; không đứng gần xe tải đang lùi. Với trẻ nhỏ, tốt nhất là người lớn đưa đón ở những đoạn có nhiều xe nặng.
Học sinh cấp hai, cấp ba đi xe đạp điện, xe máy điện đến trường cũng cần được dặn riêng: không chạy hàng hai, hàng ba khi có xe tải phía sau, không lạng lách, không đi vào giữa làn đường để vượt bạn. Xe điện chạy êm, xe tải phía sau ít nghe thấy và cũng khó ước lượng tốc độ của xe nhỏ đi trước.
Nhà trường và chính quyền địa phương thường có các biện pháp như biển báo khu vực trường học, gờ giảm tốc, người hướng dẫn qua đường giờ tan học. Phụ huynh có thể góp ý qua họp phụ huynh, qua trưởng ấp nếu thấy điểm nào nguy hiểm cần thêm biển báo hay gờ giảm tốc.
Thấy xe quá tải, rơi vãi hay chạy ẩu thì báo ở đâu
Người dân có quyền phản ánh khi thấy xe chở quá tải, rơi vãi vật liệu, chạy quá tốc độ trong khu dân cư, hay đường bị hư hỏng nặng gây nguy hiểm. Kênh gần nhất là trưởng ấp và chính quyền xã nơi xảy ra sự việc; xã có trách nhiệm tiếp nhận và chuyển tới lực lượng chức năng như cảnh sát giao thông, thanh tra giao thông, cơ quan quản lý đường.
Phản ánh hiệu quả khi có thông tin cụ thể: thời gian, địa điểm, chiều xe chạy, loại xe, hình ảnh nếu chụp được một cách an toàn. Không đứng chặn xe, không tự ý xử lý tài xế, vì dễ dẫn tới xung đột và nguy hiểm. TP Hồ Chí Minh có các kênh tiếp nhận phản ánh của người dân qua ứng dụng và cổng thông tin chính thức; nên tra cứu kênh hiện hành thay vì dựa vào số điện thoại lan truyền trên mạng.
Cũng nên nhớ rằng phần lớn tài xế xe tải trong vùng là người lao động như mọi người khác, chạy theo chuyến, chịu áp lực giờ giấc. Phản ánh đúng việc, đúng kênh giúp xử lý những trường hợp vi phạm mà không biến chuyện đi chung đường thành chuyện đối đầu giữa người dân và tài xế.
Phản ánh đường hư hỏng, ổ gà lớn, nắp cống mất cũng quan trọng không kém. Nhiều tai nạn xe máy ban đêm ở vùng ven xảy ra vì ổ gà sâu không có cảnh báo. Trong lúc chờ sửa, người dân thường cắm cành cây hay đặt vật báo hiệu; cách tạm này cứu được nhiều người, nhưng vẫn cần báo để được sửa dứt điểm.
Ổ gà, mặt đường lún và những đoạn hay hỏng
Mặt đường chịu tải nặng liên tục sẽ hỏng theo một kiểu dễ nhận: vệt lún dọc theo hai vệt bánh xe tải, mép đường bị vỡ, ổ gà xuất hiện ở chỗ nước đọng. Ở vùng Bắc Tân Uyên, những đoạn gần lối ra của mỏ, bến bãi, gần nút giao có xe tải rẽ thường hỏng trước. Mùa mưa, nước thấm xuống nền đường làm ổ gà to ra rất nhanh, có khi chỉ sau vài trận mưa lớn.
Với xe máy, vệt lún dọc là cái bẫy ít người để ý: bánh xe rơi vào rãnh lún rồi khó đánh lái ra, nhất là khi muốn tránh một vật cản phía trước. Đi trên đường có vệt lún, chọn phần mặt đường phẳng giữa hai vệt hoặc mép ngoài, tránh chuyển làn cắt chéo qua rãnh lún ở tốc độ cao. Ổ gà đọng nước thì không đoán được độ sâu; tốt nhất là giảm tốc và tránh xa.
Với ô tô con, ổ gà sâu và mép đường vỡ có thể làm hỏng lốp, mâm và hệ thống treo. Người lái nên giảm tốc từ xa khi thấy vũng nước trên mặt đường, và không đánh lái gấp sang làn ngược chiều để tránh ổ gà khi có xe đối diện đang tới.
Đường được sửa định kỳ, nhưng giữa hai lần sửa luôn có khoảng trống. Người đi thường xuyên nên nhớ những đoạn hay hỏng trên tuyến của mình, nhất là để đi đêm, và báo cho người thân, bạn bè mới đến biết trước.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đường ở Thường Tân, Tân Mỹ cũ nhiều xe ben?
Khu vực này có các mỏ đá xây dựng và bến bãi vật liệu dọc phía sông Đồng Nai, nên xe ben chở đá, cát ra vào thường xuyên. Mật độ xe thay đổi theo hoạt động của mỏ và nhu cầu xây dựng, nhưng nhìn chung các tuyến quanh đây luôn có xe nặng.
Điểm mù của xe tải nằm ở đâu?
Các vùng tài xế khó thấy nhất là sát phía trước đầu xe, dọc thân xe bên phải và phía sau đuôi xe. Khi xe rẽ, bánh sau cắt vào phía trong khúc cua. Nếu không nhìn thấy mặt tài xế qua gương, hãy coi như tài xế không thấy bạn và lùi lại.
Xe chở đá không phủ bạt thì có vi phạm không?
Xe chở vật liệu rời phải có biện pháp che chắn, không để rơi vãi ra đường; để rơi vãi là hành vi bị xử lý theo quy định về giao thông và môi trường. Mức xử phạt cụ thể theo văn bản hiện hành; người dân có thể phản ánh với chính quyền xã hoặc lực lượng chức năng.
Bị đá văng từ xe ben làm vỡ kính xe thì làm gì?
Đưa xe vào chỗ an toàn, ghi lại thời gian, địa điểm, đặc điểm xe ben nếu nhận ra được, chụp ảnh hư hỏng và trình báo cơ quan chức năng nơi xảy ra sự việc. Nếu có bảo hiểm vật chất xe, báo cho công ty bảo hiểm sớm theo hướng dẫn của hợp đồng.
Làm sao để con đi học an toàn trên tuyến có nhiều xe tải?
Dạy con đi sát lề phải, dừng hẳn và quan sát trước khi qua đường, không băng qua sát đầu hay đuôi xe đang đậu, tránh xa xe đang lùi. Với trẻ nhỏ, người lớn nên đưa đón ở những đoạn nhiều xe nặng, và góp ý với trường, trưởng ấp về điểm cần thêm biển báo.
Bụi từ xe chở vật liệu ảnh hưởng nhà ven đường thì phản ánh ở đâu?
Phản ánh với trưởng ấp và chính quyền xã, nêu rõ đoạn đường, khung giờ bụi nhiều và nguồn xe. Chính quyền có thể yêu cầu đơn vị khai thác, vận chuyển tưới nước giảm bụi, che chắn thùng xe và vệ sinh mặt đường theo quy định.