Cách tìm việc nhà máy an toàn nhất ở vùng Bắc Tân Uyên vẫn là đến tận cổng nhà máy, đọc thông báo tuyển dụng dán ở đó và nộp hồ sơ trực tiếp cho phòng nhân sự. Tuyển lao động phổ thông nói chung không thu tiền; ai đòi phí "lo chỗ", giữ căn cước bản chính hay bắt đặt cọc là dấu hiệu nên dừng lại.
Ngoài cổng nhà máy, còn có trung tâm dịch vụ việc làm của nhà nước, người quen đang làm trong nhà máy giới thiệu, và các nhóm tuyển dụng trên mạng xã hội. Kênh cuối là nơi lẫn nhiều tin giả nhất. Bài này đi qua từng kênh, cách kiểm một tin tuyển, những chiêu lừa đã gặp nhiều ở các vùng công nghiệp và việc nên làm nếu lỡ mất tiền.
Bốn kênh tìm việc và mức độ tin cậy
Cổng nhà máy. Thông báo dán ở cổng, ở nhà chờ bảo vệ, là kênh trực tiếp nhất. Bạn thấy tận mắt nhà máy, người ra vào, có thể hỏi bảo vệ hay công nhân đang nghỉ giữa ca. Nhược điểm là phải chạy nhiều nơi, nhưng ở khu Đất Cuốc các nhà máy nằm gần nhau, một buổi sáng đi được khá nhiều chỗ.
Người quen đang làm trong nhà máy. Nhiều nhà máy có chính sách thưởng cho công nhân giới thiệu người mới. Đây là kênh tốt vì người giới thiệu biết rõ môi trường, ca kíp, cách tính lương. Chỉ cần nhớ: người giới thiệu được nhà máy thưởng, chứ bạn không phải trả tiền cho họ.
Trung tâm dịch vụ việc làm và phiên giao dịch việc làm. Trung tâm dịch vụ việc làm công lập, nay thuộc hệ thống của TP Hồ Chí Minh sau sáp nhập, định kỳ tổ chức phiên giao dịch việc làm, tư vấn miễn phí và cũng là nơi giải quyết trợ cấp thất nghiệp. Lịch phiên và điểm tổ chức gần nhất nên hỏi ủy ban xã, phường hoặc xem thông báo của trung tâm.
Nhóm tuyển dụng trên mạng xã hội. Tin đăng nhanh, nhiều, nhưng ai cũng đăng được. Có tin thật của phòng nhân sự, có tin của người môi giới, và có tin dựng lên để lấy tiền hoặc thông tin cá nhân. Kênh này chỉ nên dùng để biết nhà máy nào đang tuyển, sau đó tự đến cổng hoặc gọi tổng đài in trên biển công ty để kiểm.
Dấu hiệu một tin tuyển dụng có vấn đề
Không cần là chuyên gia mới nhận ra tin đáng ngờ. Khi gặp một trong các dấu hiệu sau, hãy chậm lại và kiểm thêm trước khi đưa tiền hay giấy tờ:
- Đòi tiền trước: phí hồ sơ, phí giữ chỗ, phí đồng phục, phí khám sức khoẻ "nộp cho người tuyển", phí "chạy" vào công ty lớn.
- Đòi giữ giấy tờ bản chính: căn cước, bằng tốt nghiệp, giấy phép lái xe. Luật lao động cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng của người lao động.
- Lương hứa cao bất thường so với việc mô tả, kiểu "việc nhẹ, không cần kinh nghiệm, ngồi nhà cũng làm được", nhất là việc làm online, nhận đơn, nhập liệu.
- Không nói tên công ty hay địa chỉ cụ thể, chỉ hẹn gặp ở quán cà phê, đầu hẻm, hoặc bảo "lên xe đi rồi biết".
- Hối thúc: "chỉ còn hai suất", "đóng tiền ngay hôm nay mới kịp", không cho thời gian suy nghĩ hay hỏi người nhà.
- Đưa sang nơi khác làm, nhất là đi tỉnh xa hoặc qua biên giới, hứa lương cao, lo hết chi phí đi lại rồi trừ dần.
- Đòi mã OTP, mật khẩu, ảnh hai mặt căn cước kèm ảnh chân dung cầm giấy tờ qua tin nhắn để "đăng ký hồ sơ".
Một tin có thể không mang hết các dấu hiệu trên nhưng chỉ cần một dấu hiệu như đòi tiền trước hay giữ giấy tờ là đủ lý do bỏ qua. Ở vùng có nhiều nhà máy như Bắc Tân Uyên, luôn còn chỗ khác tuyển người mà không đặt ra các điều kiện đó.
Cách kiểm một tin tuyển trước khi đi
Năm bước dưới đây mất khoảng mười lăm phút, nhưng giúp tránh phần lớn các vụ mất tiền và mất công:
- Ghi lại tên công ty đầy đủ trong tin. Tin chỉ ghi "công ty điện tử lớn ở Tân Uyên" mà không có tên thì coi như chưa đủ thông tin.
- Tra tên đó trong danh bạ doanh nghiệp của trang hoặc trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia: công ty có tồn tại không, địa chỉ có đúng ở khu Đất Cuốc, VSIP III hay nơi tin nói không, ngành đăng ký có khớp với việc tuyển không.
- Gọi số tổng đài hoặc số in trên biển hiệu công ty, không phải số trong tin đăng, để hỏi phòng nhân sự có đang tuyển vị trí đó không.
- Hỏi một người đang làm ở khu đó, chẳng hạn chủ trọ, người bán quán trước cổng: nhà máy này có tuyển trực tiếp không, có ai thu phí không.
- Nếu tin bảo đến nộp hồ sơ, đến cổng nhà máy vào giờ hành chính. Không đi theo người lạ đến chỗ khác, không lên xe chở đi "làm thủ tục".
Tin thật của phòng nhân sự thường không ngại các câu hỏi này. Người né câu hỏi, đổi số điện thoại hoặc chuyển sang nói chuyện tiền ngay từ đầu nên được xem là chưa đáng tin.
Những chiêu lừa đã gặp nhiều ở vùng công nghiệp
Chiêu phổ biến nhất là thu phí giữ chỗ. Người lạ đứng gần cổng nhà máy hoặc đăng tin trên mạng, nói quen người trong phòng nhân sự, thu một khoản tiền rồi hẹn ngày đi làm. Đến ngày, người đó biến mất hoặc nói "đợt này hết suất". Thực tế nhà máy vẫn tuyển trực tiếp, không cần ai lo.
Chiêu thứ hai là việc làm online nhận đơn, làm nhiệm vụ. Ban đầu cho làm vài việc nhỏ, trả tiền thật để tạo lòng tin, sau đó yêu cầu nạp tiền để "nhận đơn lớn" rồi chiếm luôn. Người làm ca, có giờ rảnh ban ngày, hay bị nhắm tới vì muốn kiếm thêm.
Chiêu thứ ba là tuyển đi làm xa lương cao, thường là sang tỉnh khác hoặc ra nước ngoài theo đường không chính thức, hứa lo hết chi phí. Hậu quả có thể nặng nề hơn nhiều so với mất tiền. Đi làm ở nước ngoài theo hợp đồng phải qua doanh nghiệp được cấp phép đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài; có thể hỏi cơ quan quản lý lao động để kiểm.
Chiêu thứ tư nhắm vào giấy tờ: xin ảnh căn cước, chụp chân dung, mã xác thực để "làm hồ sơ", rồi dùng thông tin đó mở tài khoản, vay tiền mang tên bạn. Giấy tờ chỉ đưa bản sao khi nộp trực tiếp cho phòng nhân sự tại nhà máy.
Lỡ mất tiền hoặc giấy tờ thì làm gì
Đầu tiên, giữ lại mọi bằng chứng: tin nhắn, số điện thoại, ảnh chụp tin đăng, biên nhận chuyển khoản, tên người nhận tiền. Đừng xoá đoạn chat dù thấy xấu hổ. Kẻ lừa thường nhắm vào cảm giác ngại của người bị hại để không ai trình báo.
Sau đó trình báo công an xã, phường nơi xảy ra sự việc hoặc nơi bạn đang ở. Nếu đã chuyển khoản, báo ngay cho ngân hàng của mình để được hướng dẫn. Nếu mất căn cước bản chính, làm thủ tục báo mất và cấp lại theo hướng dẫn của cơ quan công an, đồng thời để ý các khoản vay, tài khoản lạ mang tên mình.
Nếu người giữ giấy tờ là công ty nơi bạn đang làm, bạn có quyền yêu cầu trả lại và có thể nhờ công đoàn cơ sở hoặc cơ quan quản lý lao động hỗ trợ. Cuối cùng, kể lại cho người cùng phòng trọ, cùng quê; một lời cảnh báo đúng lúc giữ được tiền cho người khác.
Người địa phương tìm việc: những lợi thế ít người tận dụng
Người sinh ra ở Tân Thành, Thường Tân, Lạc An hay Hiếu Liêm có một lợi thế mà người mới lên không có: mạng lưới quen biết. Anh chị em, hàng xóm đang làm ở nhà máy kể được thật về môi trường, ca kíp, cách tổ trưởng đối xử với công nhân. Hỏi kỹ trước khi nộp hồ sơ giúp tránh nhiều chỗ không hợp.
Người lớn tuổi hơn, khó vào dây chuyền, vẫn có các vị trí như bảo vệ, tạp vụ, phụ bếp nhà ăn, chăm cây xanh trong khu. Những việc này ít khi đăng rộng rãi mà thường tuyển qua người quen hoặc qua công ty dịch vụ cung cấp cho nhà máy. Khi làm qua công ty dịch vụ, cần hỏi rõ ai ký hợp đồng với mình và ai đóng bảo hiểm.
Thanh niên địa phương muốn có nghề vững có thể theo các lớp đào tạo nghề ngắn hạn, sau đó xin vào vị trí kỹ thuật thay vì lao động phổ thông. Bài về học nghề trong cùng danh mục nói cụ thể hơn.
Thông tin cá nhân khi nộp hồ sơ: đưa gì, giữ gì
Một bộ hồ sơ xin việc chứa gần như đủ thông tin để người khác mạo danh bạn: họ tên, ngày sinh, số căn cước, quê quán, nơi ở, số điện thoại, đôi khi cả ảnh chân dung. Vì vậy, chỉ đưa hồ sơ trực tiếp cho phòng nhân sự tại nhà máy hoặc qua kênh chính thức của công ty. Không gửi ảnh hai mặt căn cước qua tin nhắn cho người tự xưng là "bên tuyển dụng" mà bạn chưa gặp.
Khi photo căn cước để nộp, nhiều người ghi tay một dòng nhỏ chéo trên bản sao kiểu "chỉ dùng để nộp hồ sơ xin việc tại công ty… ngày…". Cách này không có giá trị pháp lý đặc biệt, nhưng khiến bản sao khó bị lấy đi dùng vào việc khác như mở tài khoản, đăng ký sim. Bản sao giấy khám sức khoẻ, bằng cấp cũng nên giữ lại một bộ ở nhà để nộp nơi khác nếu cần.
Với tài khoản định danh điện tử và ứng dụng ngân hàng, tuyệt đối không cho ai mã OTP hay mật khẩu, kể cả người nói là phòng nhân sự cần "kích hoạt tài khoản lương". Nhà máy mở tài khoản trả lương cho bạn theo thủ tục của ngân hàng, bạn tự làm tại quầy hoặc trên ứng dụng chính thức, không cần đưa mã cho ai.
Cuối cùng, sau khi nghỉ ở một nơi, nếu từng giao bản sao hồ sơ, bạn không cần lấy lại, nhưng nên theo dõi các tin nhắn lạ báo khoản vay hay đăng ký dịch vụ mang tên mình trong thời gian sau đó. Phát hiện sớm thì xử lý dễ hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Xin việc nhà máy có phải đóng phí hồ sơ không?
Tuyển lao động phổ thông nói chung không thu phí hồ sơ. Bạn có thể tự tốn tiền làm bản sao giấy tờ, chụp ảnh, khám sức khoẻ ở cơ sở y tế. Nếu ai đó đòi nộp tiền cho họ để giữ chỗ hay để được nhận, đó là dấu hiệu nên dừng lại và hỏi thẳng phòng nhân sự.
Công ty có được giữ căn cước bản chính của công nhân không?
Không. Bộ luật Lao động 2019 cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động và cấm buộc người lao động đặt tiền bảo đảm. Công ty chỉ được đối chiếu bản chính rồi trả lại, lưu bản sao.
Tin tuyển trên mạng ghi "việc nhẹ lương cao, làm online" có nên thử không?
Nên rất thận trọng. Đây là kiểu tin hay dùng cho lừa đảo nạp tiền làm nhiệm vụ. Dấu hiệu rõ nhất là yêu cầu bạn chuyển tiền trước để nhận việc hay nhận hoa hồng. Việc thật trả tiền cho bạn, không bắt bạn nạp tiền.
Trung tâm dịch vụ việc làm có thu tiền không?
Trung tâm dịch vụ việc làm công lập tư vấn, giới thiệu việc làm và tổ chức phiên giao dịch việc làm, phần lớn dịch vụ cho người lao động là miễn phí. Muốn biết lịch phiên gần Bắc Tân Uyên, hãy hỏi ủy ban xã, phường hoặc xem thông báo chính thức của trung tâm.
Có nên đi làm qua công ty cung ứng lao động không?
Có thể, nhưng hỏi rõ trước: ai ký hợp đồng với bạn, ai trả lương, ai đóng bảo hiểm, làm ở nhà máy nào và trong bao lâu. Công ty cho thuê lại lao động phải có giấy phép. Không nên chấp nhận làm khi không có hợp đồng bằng văn bản.
Bị lừa mất tiền xin việc thì báo ở đâu?
Giữ lại tin nhắn, số điện thoại, biên nhận chuyển khoản rồi trình báo công an xã, phường nơi bạn ở hoặc nơi xảy ra sự việc. Nếu chuyển khoản, báo ngay cho ngân hàng. Kể cho người quen biết để cảnh báo, vì kẻ lừa thường lặp lại cùng một chiêu ở một khu.