Rừng cao su Bắc Tân Uyên mùa thay lá: khi nào đẹp, đi đâu và giữ ý với người cạo mủ

Rừng cao su ở Bắc Tân Uyên thay lá vào giữa mùa khô, thường rơi vào khoảng đầu năm dương lịch: lá chuyển vàng, cam, đỏ rồi rụng phủ kín mặt đất, sau đó lộc non xanh nhạt nhú lên. Thời điểm cụ thể xê dịch theo năm, theo giống cây và theo từng lô, nên cách chắc nhất là hỏi người địa phương hoặc theo dõi ảnh người dân chụp gần đây trước khi đi.

Với người thành phố, một con đường đất đỏ chạy giữa hai hàng cao su thẳng tắp, lá vàng rơi lả tả, là một trong những cảnh đẹp đơn giản nhất của vùng Đông Nam Bộ. Bài viết giải thích vì sao cao su thay lá, đi lúc nào đẹp, nên đi đường nào, chụp ảnh ra sao và vì sao phải giữ ý trong lô cao su của người khác.

Vì sao cây cao su rụng lá mỗi năm

Cây cao su có nguồn gốc từ lưu vực sông Amazon và được đưa vào trồng ở Đông Nam Bộ từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Ở vùng khí hậu có mùa khô rõ rệt như Bình Dương cũ, cây cao su trưởng thành có tập tính rụng lá hằng năm vào mùa khô. Đây là cách cây giảm thoát hơi nước khi đất khô hạn, giống như nhiều loài cây rụng lá ở vùng nhiệt đới gió mùa.

Quá trình này diễn ra theo trình tự. Lá già chuyển màu từ xanh sang vàng, cam, có khi đỏ sẫm; sau đó rụng dần trong vài tuần. Có giai đoạn cả lô cao su gần như trơ cành. Tiếp theo, lộc non nhú ra, màu xanh nhạt pha đồng, rồi lá mới dần xanh đậm. Sau khi ra lá mới, cây trổ hoa nhỏ; quả hình thành và về sau, vào mùa mưa, quả khô nứt và hạt rơi xuống.

Trong thời gian thay lá, các nông trường và hộ trồng thường nghỉ cạo mủ hoặc giảm cạo để cây hồi sức. Vì vậy mùa thay lá cũng là lúc lô cao su yên tĩnh hơn thường ngày, ít người vào làm việc buổi sáng sớm. Đó là một lý do khiến khoảng thời gian này đẹp với người đi ngắm cảnh, miễn là người đi biết giữ ý.

Màu lá trước khi rụng không giống nhau giữa các lô. Có lô vàng tươi, có lô ngả cam đỏ, có lô chỉ hơi úa rồi rụng nhanh. Sự khác nhau đến từ giống cây, tuổi cây, đất và độ khô hạn của năm. Chính sự không đồng đều ấy tạo nên những dải màu xen kẽ trên một con đường dài, đẹp hơn một màu đơn điệu.

Các giai đoạn thay lá và cảnh quan

Mốc thời gian dưới đây chỉ mang tính hình dung, tuỳ năm, tuỳ giống cây và tuổi cây, từng lô có thể sớm muộn khác nhau vài tuần:

Muốn biết lô cao su gần mình đang ở giai đoạn nào, hỏi người bán nước hay người làm vườn ven đường. Họ nhìn cây mỗi ngày, biết chính xác hơn bất kỳ lịch nào.

Đi đâu để ngắm rừng cao su

Cao su là cây trồng quen thuộc trên vùng đồi đất đỏ, đất xám của Bắc Tân Uyên, nhất là quanh Tân Định, Đất Cuốc, Tân Lập, Tân Bình cũ và nhiều đoạn dọc các tuyến đường tỉnh. Không cần tìm một địa điểm cụ thể; chỉ cần rời đường chính, đi chậm trên một con đường nhựa nhỏ hay đường đất đỏ chạy giữa các lô cao su là có cảnh.

Nên chọn đường có xe qua lại vừa phải, mặt đường đủ rộng để dừng xe sát lề an toàn. Tránh những đường xuyên lô dẫn vào khu vực khai thác, kho mủ, hoặc đường cụt chỉ dành cho xe nông trường. Nhiều lô cao su của doanh nghiệp có rào, cổng, biển cấm vào; dù đường nhìn rất đẹp, không đi vào khi không được phép.

Quỹ đất trồng cao su ở vùng này đang giảm dần vì chuyển sang khu công nghiệp, khu dân cư. Có những con đường năm trước còn hai hàng cao su, năm sau đã thành dãy nhà xưởng. Người thích cảnh cao su nên đi sớm, và trân trọng những gì còn lại.

Giờ đi và cách chụp ảnh đẹp

Sáng sớm, từ lúc mặt trời lên tới khoảng tám giờ. Nắng xiên qua hàng cây tạo những vệt sáng dài trên thảm lá, có hôm có thêm sương mỏng. Đây là giờ đẹp nhất, cũng là giờ mát nhất.

Chiều muộn, khoảng một giờ trước khi mặt trời lặn. Ánh sáng vàng ấm làm màu lá cam đỏ rực hơn. Nhưng nên rời lô cao su trước khi trời tối hẳn.

Chụp dọc theo hàng cây. Hàng cao su trồng thẳng tạo những đường dẫn tự nhiên về một điểm. Đứng giữa lối đi giữa hai hàng, hạ máy thấp, sẽ có bức ảnh có chiều sâu.

Chụp cận lá và thân cây. Một chiếc lá đỏ trên nền lá khô, vết cạo xoắn trên thân cây, chén hứng mủ úp ngược mùa nghỉ cạo đều là chi tiết đẹp. Chụp nhưng đừng xê dịch, tháo dỡ đồ nghề của người cạo mủ.

Không cần đạo cụ cầu kỳ. Rải thêm lá, đốt khói tạo hiệu ứng, dựng đạo cụ lớn giữa lô là những việc gây phiền và nguy hiểm cháy. Cảnh tự nhiên đã đủ đẹp.

Lô cao su là nơi làm việc, không phải phim trường

Phần lớn lô cao su ở Bắc Tân Uyên là tài sản của hộ dân hoặc doanh nghiệp, là nơi kiếm sống của người cạo mủ. Mỗi thân cây có miệng cạo được chăm cẩn thận; chén hứng mủ, máng, dây treo là công cụ lao động. Một cú va xe, một lần trẻ con nghịch bóc vỏ cây có thể làm hỏng miệng cạo, ảnh hưởng năng suất cây nhiều năm.

Người cạo mủ thường vào lô từ rất sớm, khi trời còn tối, vì mủ chảy tốt hơn lúc mát. Nếu đi sáng sớm vào mùa đang cạo, sẽ thấy ánh đèn đội đầu lấp loáng trong lô. Không vào sâu trong lô lúc này, không chiếu đèn, không bấm còi. Chào hỏi khi gặp, đi qua nhẹ nhàng.

Trong lô cao su cũng có thể có thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, hoá chất kích thích mủ được sử dụng theo quy trình. Không cho trẻ nhặt, nghịch các chai lọ, bao bì rơi trong lô. Rửa tay sau khi đi dạo, nhất là trước khi ăn.

Phòng cháy trong mùa lá khô

Mùa cao su thay lá trùng với cao điểm mùa khô. Lớp lá rụng dày, khô giòn, rất dễ bắt lửa. Những vụ cháy lô cao su có thể lan nhanh và gây thiệt hại lớn. Người đi chơi cần nhớ:

• Không hút thuốc, không vứt tàn thuốc trong lô cao su hay ven đường có lá khô.
• Không đốt lửa, không nướng đồ ăn, không đốt nhang, đốt giấy trong lô.
• Không đậu xe máy, ô tô nóng máy lên đống lá khô dày; ống xả nóng có thể làm lá bén lửa.
• Không để chai thuỷ tinh, mảnh kính lại trong lô, vì ánh nắng hội tụ qua kính có thể gây cháy.
• Thấy khói hay lửa trong lô, rời khỏi ngay theo hướng ngược gió và báo người dân gần nhất, chính quyền địa phương hoặc gọi 114.

Người dân trong vùng rất cảnh giác chuyện cháy vào mùa này. Thấy nhóm người lạ đốt lửa trong lô, họ sẽ nhắc nhở hoặc báo chính quyền; đó là chuyện chính đáng, không nên phản ứng.

Kết hợp ngắm cao su với những điểm khác

Một buổi ngắm cao su thay lá thường chỉ mất vài giờ buổi sáng. Có thể ghép với một buổi ngồi bờ sông Đồng Nai vào giữa ngày, khi nắng lên cao và lô cao su đã thưa lá không còn che mát. Hoặc ghé chợ ở trung tâm Tân Thành cũ để ăn sáng trước khi vào đường cao su.

Người đạp xe cũng thích mùa này vì đường xuyên cao su ít bụi hơn mùa khác nhờ lớp lá phủ, cảnh hai bên thay đổi liên tục. Nếu đi xe đạp hay xe máy, cẩn thận lá khô phủ trên mặt đường nhựa có thể trơn, nhất là ở khúc cua và dốc.

Với gia đình, một buổi đi dạo trên thảm lá cao su là trải nghiệm thú vị cho trẻ: tiếng lá giòn dưới chân, nhặt những chiếc lá màu lạ, nhìn vết cạo trên thân cây và nghe giải thích mủ cao su làm ra những gì. Đó cũng là dịp kể cho con nghe về nghề cạo mủ đã nuôi sống bao gia đình trên vùng đất đỏ này.

Cây cao su và đời sống vùng đất đỏ

Đi giữa lô cao su mà chỉ ngắm lá thì mới thấy một nửa. Cây cao su gắn với lịch sử khai phá vùng đất đỏ Đông Nam Bộ: từ các đồn điền thời Pháp thuộc với những phận phu cao su cực nhọc, tới các nông trường sau năm 1975 và những vườn cao su tiểu điền của hộ dân. Nhiều gia đình ở Bắc Tân Uyên lớn lên nhờ nghề cạo mủ, có người đã cạo qua mấy đời cây.

Một cây cao su thường phải trồng nhiều năm mới đến tuổi cạo, rồi cho mủ trong một quãng dài trước khi được thanh lý, chặt lấy gỗ và trồng lại. Vì thế trên cùng một con đường, người đi có thể thấy những lô cây già thân to, miệng cạo đã xuống thấp, bên cạnh lô cây non mới trồng thấp lè tè, và cả những khoảnh đất trống vừa thanh lý chờ trồng mới hoặc chờ chuyển sang mục đích khác.

Ngày nay, nhiều lô cao su ở vùng này đang nhường chỗ cho nhà xưởng và khu dân cư khi vùng ven của TP Hồ Chí Minh mới mở rộng. Người cạo mủ chuyển sang làm công nhân, con cháu đi làm ở khu công nghiệp. Ngắm một hàng cao su thay lá vì thế cũng là ngắm một phần ký ức của vùng đất đang đổi thay rất nhanh; trò chuyện với một người cạo mủ lớn tuổi, nếu có dịp, sẽ cho chuyến đi một chiều sâu khác.

Câu hỏi thường gặp

Năm nay cao su ở Bắc Tân Uyên thay lá vào tháng mấy?

Thường rơi vào khoảng tháng 1 đến tháng 2, nhưng xê dịch theo thời tiết từng năm, giống cây và từng lô. Năm khô hạn sớm, lá có thể chuyển màu sớm hơn. Cách chắc nhất là hỏi người địa phương hoặc xem ảnh người dân trong vùng vừa chụp trên mạng xã hội.

Có được tự do vào lô cao su để chụp ảnh không?

Chỉ nên chụp từ đường công cộng hoặc khi được chủ lô cho phép. Nhiều lô của doanh nghiệp có rào, biển cấm. Lô của hộ dân có thể hỏi người đang làm vườn. Khi vào, không va chạm thân cây, không đụng chén mủ và dụng cụ cạo.

Mùa thay lá có cạo mủ không?

Thông thường các nông trường và hộ trồng nghỉ cạo hoặc giảm cạo trong giai đoạn cây rụng lá và ra lá mới để cây hồi phục. Cách làm cụ thể tuỳ từng nơi. Sau khi lá xanh trở lại, việc cạo mủ tiếp tục, người cạo vào lô từ rất sớm.

Đi rừng cao su mùa thay lá cần chú ý gì về sức khoẻ?

Mùa khô nắng nóng, khi tán lá thưa thì gần như không còn bóng mát. Mang đủ nước, đội mũ, mặc áo dài tay. Người dị ứng phấn, bụi nên đeo khẩu trang. Trẻ nhỏ cần được nhắc không nhặt, nghịch chai lọ hoá chất rơi trong lô.

Trẻ em có thể chơi trong lô cao su không?

Có thể đi dạo cùng người lớn trên lối đi rõ ràng, ban ngày. Không để trẻ chạy sâu vào lô, leo cây, bóc vỏ cây hay nghịch dụng cụ cạo mủ. Lô cao su rộng, các hàng cây giống nhau nên trẻ dễ lạc; luôn giữ trẻ trong tầm mắt.

Ngoài mùa thay lá, rừng cao su có gì để xem?

Mùa mưa tán lá xanh dày, đường xuyên cao su mát, hợp đạp xe tránh nắng. Cuối mùa mưa có thể nghe tiếng quả cao su khô nứt và hạt rơi lộp độp. Sáng sớm mùa cạo có cảnh người cạo mủ với đèn đội đầu, nhưng chỉ nên nhìn từ xa để không cản việc.