Muốn ngồi bờ sông Đồng Nai ở Bắc Tân Uyên, hãy tìm những khúc bờ cao, đất chắc, có bóng tre hoặc bóng cây, có lối đi người dân vẫn dùng, ở vùng Thường Tân, Lạc An và Hiếu Liêm cũ dọc mạn đông của vùng. Giờ đẹp nhất là sáng sớm khi sương còn trên mặt nước và chiều muộn khi nắng chiếu ngang dòng sông. Mùa khô hợp hơn mùa mưa vì nước hiền và bờ khô.
Không có bến ngắm cảnh hay công viên ven sông được xây sẵn ở đây. Chỗ ngồi đẹp thường nằm sau một con đường đất, cạnh một vườn cây của nhà dân. Bài viết giúp nhận ra chỗ an toàn, cư xử đúng với chủ đất và tận hưởng dòng sông mà không để lại dấu vết xấu.
Dòng sông nhìn từ bờ phía Bắc Tân Uyên
Ở đoạn qua vùng này, sông Đồng Nai rộng, nước chảy đều, bờ bên kia là rặng cây xanh của đất Đồng Nai. Khác với khúc sông qua Biên Hoà dày đặc nhà cao tầng, ở đây phần nhiều vẫn là màu xanh của tre, của cây ăn trái và cao su lẫn vào nhau. Người từ nội đô lên thường ngạc nhiên vì sự tĩnh lặng: nhiều buổi sáng chỉ nghe tiếng chim, tiếng máy ghe chạy xa xa và tiếng nước vỗ bờ.
Vì nằm dưới hồ Trị An, mực nước ở đây lên xuống theo mùa và theo lịch vận hành của hồ. Mùa khô nước trong hơn, lộ ra bãi bồi và những doi đất nhỏ; mùa mưa nước đục màu phù sa, chảy mạnh, tràn lên các bãi thấp. Cùng một chỗ ngồi, cảnh sông vào tháng hai và tháng chín có thể khác hẳn nhau.
Bờ sông phía này có đoạn thoải, có đoạn dựng đứng với vách đất đỏ lộ rễ cây. Có đoạn đã được gia cố bằng đá hoặc bê tông, có đoạn còn tự nhiên. Một số khúc gần bến vật liệu có xà lan neo đậu, tiếng máy và bụi nhiều, không hợp để ngồi chơi. Biết đọc những đặc điểm này giúp chọn đúng chỗ.
Nhận biết chỗ ngồi tốt và chỗ nên tránh
Bảng so sánh dưới đây dựa trên những gì người hay ra sông vẫn để ý. Không có chỗ nào an toàn tuyệt đối; nguyên tắc chung là chọn nơi người địa phương vẫn thường lui tới.
| Đặc điểm | Chỗ nên chọn | Chỗ nên tránh |
|---|---|---|
| Mặt đất | Bờ cao, đất chắc, có cỏ phủ, không thấy vết nứt | Bờ có vết nứt song song mép nước, đất sụt, rễ cây treo lơ lửng |
| Lối vào | Đường mòn người dân thường đi, có dấu xe đạp, xe máy | Phải băng qua vườn kín, rào thép gai, lô cao su đang cạo mủ |
| Bóng mát | Bụi tre, cây lớn ở phía trong bờ, cách mép nước vài mét | Ngồi dưới gốc cây đã nghiêng ra sông, rễ bị khoét |
| Xung quanh | Có nhà dân hoặc quán nước ở gần | Hoàn toàn vắng, xa đường, không ai biết mình ở đó |
| Hoạt động trên sông | Thuyền nhỏ qua lại thưa | Bến xà lan, khu bốc dỡ vật liệu, nơi có máy hút |
| Mép nước | Có thể đứng cách mép nước an toàn, không cần xuống | Bãi bồi mới lộ, bùn lún, hố nước sâu ngay sát bờ |
Khi đến một chỗ lạ, đứng cách mép bờ vài bước, quan sát đất dưới chân và hỏi người gần đó. Người làm vườn ven sông biết rõ khúc nào vừa sụt, khúc nào nước xoáy, khúc nào chủ đất không thích người lạ vào.
Giờ đẹp và mùa đẹp để ra sông
Sáng sớm, khoảng từ lúc trời hửng tới tám giờ. Sương mỏng trên mặt nước, ánh sáng dịu, không khí mát. Đây là lúc người dân đi thả lưới, chạy ghe; cảnh sông có nhịp sống nhất. Cũng là lúc đẹp để chụp ảnh với màu xanh lam và vàng nhạt.
Giữa trưa nên tránh. Nắng chiếu thẳng xuống mặt sông, phản chiếu chói mắt; bờ đất nóng. Nếu đã ở bờ sông, lùi vào bóng tre hoặc nghỉ ở quán nước.
Chiều muộn, khoảng từ bốn giờ tới lúc mặt trời lặn. Bờ phía Bắc Tân Uyên nằm ở mạn tây của dòng sông, nên buổi chiều nắng chiếu từ sau lưng người ngồi sang bờ bên kia, phủ màu vàng lên rặng cây Đồng Nai. Hợp để ngồi lâu, trò chuyện, nhìn ghe về.
Mùa khô. Từ khoảng tháng mười hai đến tháng tư, trời trong, ít mưa, bờ khô, nước hiền. Đây là mùa đi ra sông dễ chịu nhất.
Mùa mưa. Cây cối xanh mướt, nước sông đầy và đục phù sa. Đẹp theo kiểu khác nhưng phải cẩn thận: giông chiều, sét trên mặt sông, bờ đất ngấm nước dễ sụt, và những ngày hồ Trị An xả lũ thì mực nước lên nhanh.
Xin phép và cư xử với chủ đất ven sông
Ở Bắc Tân Uyên, phần lớn dải đất sát sông là đất vườn của hộ dân. Một số đoạn có lối đi công cộng ra bến, nhưng nhiều chỗ ngồi đẹp chỉ tới được bằng cách đi ngang vườn. Khi gặp người trong vườn, chào và hỏi một câu: "Cho cháu ngồi bờ sông một chút được không ạ?" Phần lớn sẽ đồng ý, nhiều khi còn chỉ chỗ đẹp hơn.
Đã được cho phép thì giữ ý. Không hái trái, không ngắt hoa, không để xe đè lên luống rau hay gốc cây non. Không mở loa lớn. Nếu đi nhóm đông, chỉ nên ngồi ở nơi rộng rãi và có lối đi công cộng, tránh kéo cả đoàn vào vườn nhà người ta.
Một số chủ vườn ven sông bắt đầu làm dịch vụ: cho thuê chỗ ngồi, bán nước, cho câu cá. Đây là chuyện bình thường của vùng ven đô. Nếu ngồi ở những chỗ này, hỏi rõ cách tính trước để đôi bên vui vẻ, và giữ vệ sinh như ở nhà mình.
Mang gì cho một buổi ngồi bờ sông
Một buổi ngồi bờ sông cần ít đồ, nhưng thiếu vài thứ nhỏ có thể khiến buổi đi kém vui:
- Tấm bạt hoặc ghế xếp thấp, vì bờ đất có thể ẩm và có kiến.
- Nước uống đủ, đồ ăn nhẹ đóng gói gọn, tránh đồ ăn nhiều dầu mỡ thu hút côn trùng.
- Kem chống muỗi, nhất là buổi chiều muộn khi muỗi ven sông ra nhiều.
- Mũ rộng vành, áo dài tay mỏng.
- Túi rác, đem toàn bộ rác về, kể cả vỏ hạt, vỏ trái cây.
- Đèn pin nhỏ nếu định ngồi tới lúc chạng vạng, để đi ra đường lớn an toàn.
- Ống nhòm nhỏ cho ai thích ngắm chim ven sông.
Không mang theo bếp than, bếp củi để nướng nếu không chắc chủ đất cho phép và nơi đó an toàn với lửa. Mùa khô, cỏ và lá tre ven sông rất dễ cháy.
An toàn sát mép nước
Ngồi ngắm sông khác với xuống sông. Người đi chơi nên giữ khoảng cách vài bước với mép bờ, nhất là ở những chỗ bờ dựng. Sạt lở bờ sông Đồng Nai là hiện tượng có thật ở nhiều đoạn; một mảng đất nhìn vững có thể đã bị nước khoét rỗng bên dưới. Đừng đứng sát mép để chụp ảnh, đừng cho trẻ ngồi thả chân xuống nước ở chỗ bờ dựng.
Nếu muốn lội chân ở bãi bồi mùa khô, chỉ lội ở chỗ bãi thoải, nước nông, nền cát chắc, có người lớn bên cạnh. Bãi bồi vừa lộ sau mùa nước thường còn lún; có chỗ bùn sâu tới gối. Không lội ra xa, vì lòng sông có thể dốc đột ngột.
Khi trời chuyển giông, rời bờ sông ngay. Mặt sông rộng, không có vật che chắn, là nơi dễ bị sét đánh. Bụi tre hay cây cao đứng một mình cũng không phải chỗ trú an toàn trong giông. Tốt nhất là vào nhà dân, quán nước có mái che kiên cố, hoặc ra khỏi vùng trống trải.
Giữ bờ sông sạch cho những người đến sau
Nhiều khúc bờ đẹp ở vùng ven đô đã bị bỏ dở vì rác. Một nhóm người đến ngồi, để lại chai nhựa, túi ni lông, hộp xốp; nhóm sau thấy bẩn nên cũng không ngại vứt thêm. Chẳng mấy chốc chủ đất rào lại, người dân không muốn tiếp người lạ nữa.
Với bờ sông Đồng Nai, chuyện giữ sạch còn quan trọng hơn vì dòng sông này là nguồn nước cấp cho hàng triệu người ở hạ lưu. Rác nhựa rơi xuống nước sẽ trôi về phía các điểm lấy nước, lắng xuống đáy hoặc vướng vào lưới của người đánh cá. Mang rác về là việc nhỏ nhất mà người đi chơi có thể làm.
Nếu thấy rác cũ ở chỗ mình ngồi, nhặt thêm vài món bỏ vào túi mang về. Không ai bắt buộc, nhưng chính những người làm việc này giữ cho những khúc bờ sông ở Bắc Tân Uyên còn là nơi đáng để quay lại.
Đời sống trên sông nhìn từ chỗ ngồi
Ngồi lâu ở bờ sông Đồng Nai, người ta sẽ thấy dòng sông không chỉ là cảnh. Buổi sáng có người chèo xuồng ra thăm lưới, thăm lờ đặt từ chiều hôm trước. Có ghe nhỏ chở hàng, chở người qua lại. Xa hơn, đôi khi có xà lan nặng nề trôi chậm theo dòng, tiếng máy trầm vọng vào bờ. Mỗi thứ ấy là một sinh kế, một nhịp làm ăn của vùng ven sông.
Chim ven sông cũng là một thú vui cho người kiên nhẫn. Những bụi tre, bãi cỏ và vạt cây ven bờ là chỗ kiếm ăn của các loài chim nước quen thuộc ở Nam Bộ như cò, diệc, bói cá. Muốn ngắm, ngồi yên, nói nhỏ, tránh mặc đồ sặc sỡ, mang ống nhòm nhỏ; đừng ném đá hay đuổi bắt để chụp ảnh.
Khi thấy người đang thả lưới hay kéo lờ gần chỗ mình ngồi, đừng ném đồ xuống nước hay bơi lại gần. Đó là công việc của họ, và dây lưới dưới nước nguy hiểm cho người bơi. Muốn hỏi chuyện, chờ họ lên bờ, mời một ly nước; người làm sông thường biết rất nhiều về mùa nước, loài cá và những đổi thay của dòng sông qua nhiều năm.
Ngồi bờ sông kiểu người địa phương
Người ở các xóm ven sông vùng Thường Tân, Lạc An, Hiếu Liêm cũ ra bờ sông không cần lý do. Chiều mát, vài người hàng xóm mang ghế nhựa ra một khoảng đất trống gần bến, ngồi uống trà, nói chuyện mùa màng, chuyện con cái đi làm ở khu công nghiệp. Trẻ con chơi trên bãi cỏ, người lớn để mắt. Nhịp ngồi chơi ấy chậm và giản dị, khác hẳn kiểu cắm trại đầy đồ đạc của người thành phố.
Học theo người địa phương là cách tận hưởng bờ sông dễ nhất: ít đồ, ngồi gần nhà dân hay quán nước, về trước khi trời tối. Không cần tìm chỗ thật hoang vắng; một khúc bờ có người qua lại vừa an toàn hơn, vừa có người để hỏi chuyện. Nếu được mời một chén trà, nhận lời và ngồi nghe; đó thường là phần đáng nhớ nhất của buổi ra sông.
Câu hỏi thường gặp
Có chỗ nào ở Bắc Tân Uyên được làm sẵn để ngồi ngắm sông Đồng Nai không?
Hiện phần lớn bờ sông ở vùng này còn tự nhiên hoặc là đất vườn, chưa có công viên ven sông quy mô. Một số quán, vườn nhà dân có làm chỗ ngồi phục vụ khách. Chỗ cụ thể thay đổi theo thời gian, nên hỏi người địa phương khi tới nơi.
Ngồi bờ sông vào buổi tối có an toàn không?
Không khuyến khích, nhất là khi đi ít người. Bờ đất ven sông về đêm khó thấy vết nứt, mép sụt; đường ra đường lớn tối và vắng. Nếu muốn ngắm hoàng hôn, nên rời bờ khi trời vừa tắt nắng và mang đèn pin để đi ra.
Có nên cho trẻ em lội nước ở bãi bồi sông Đồng Nai?
Chỉ khi bãi thoải, nước rất nông, nền chắc và có người lớn đứng ngay bên cạnh. Không cho trẻ ra quá đầu gối người lớn. Mùa mưa và những ngày hồ Trị An xả nước thì không cho trẻ xuống nước dưới bất kỳ hình thức nào.
Làm sao biết hồ Trị An có đang xả nước không?
Theo dõi thông báo của chính quyền địa phương và các kênh thông tin chính thức của tỉnh Đồng Nai, TP Hồ Chí Minh vào mùa mưa. Người dân ven sông thường biết sớm; hỏi họ khi tới nơi. Dấu hiệu tại chỗ là nước lên nhanh, đục và chảy xiết hơn thường ngày.
Có thể chụp ảnh cưới, ảnh kỷ yếu ở bờ sông Bắc Tân Uyên không?
Có thể, nếu xin phép chủ đất và giữ trật tự. Nhóm chụp ảnh thường mang nhiều đồ, nhiều người; nên chọn chỗ rộng, có lối đi công cộng, không giẫm lên vườn, dọn sạch đạo cụ khi về. Không dựng cảnh sát mép bờ dựng.