Theo Bộ luật Lao động 2019, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh tổng cộng 6 tháng; không bị sa thải hay đơn phương chấm dứt hợp đồng vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi; nuôi con dưới 12 tháng được nghỉ 60 phút mỗi ngày trong giờ làm mà vẫn hưởng đủ lương.
Ở các nhà máy may, da, bao bì, đóng gói quanh Bắc Tân Uyên, lao động nữ chiếm tỷ lệ lớn, nhiều người là mẹ trẻ ở trọ cách quê hàng trăm cây số. Bài này gom lại những quyền cần biết từ lúc mang thai đến khi con vào nhà trẻ, những việc nên làm để không mất chế độ, và kinh nghiệm gửi con của các gia đình công nhân trong vùng. Quy định chi tiết và mức hưởng nên kiểm với phòng nhân sự, công đoàn hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội.
Khi biết mình mang thai: báo ai, được gì
Báo cho công ty sớm. Thông báo với phòng nhân sự và tổ trưởng, kèm giấy xác nhận của cơ sở y tế khi cần. Báo sớm giúp bạn được bố trí công việc phù hợp và được hưởng các chế độ bảo vệ ngay từ đầu, thay vì cố giấu rồi làm việc nặng, việc độc hại.
Được nghỉ đi khám thai. Luật bảo hiểm xã hội cho phép lao động nữ mang thai nghỉ việc để đi khám thai theo số lần và số ngày quy định, trong thời gian đó hưởng chế độ thai sản từ bảo hiểm. Giữ giấy khám để nộp cho phòng nhân sự.
Được chuyển việc nhẹ hơn hoặc giảm giờ. Lao động nữ làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại hay có ảnh hưởng xấu tới chức năng sinh sản và nuôi con, khi mang thai và báo cho công ty, được chuyển sang việc nhẹ hơn, an toàn hơn hoặc được giảm bớt một giờ làm việc mỗi ngày mà không bị cắt lương.
Không làm đêm, không tăng ca từ tháng thứ bảy. Bộ luật Lao động 2019 không cho sử dụng lao động nữ mang thai từ tháng thứ bảy (hoặc thứ sáu với nơi làm việc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo) làm việc ban đêm, làm thêm giờ và đi công tác xa.
Có quyền tạm hoãn hoặc nghỉ khi có chỉ định của bác sĩ. Nếu bác sĩ xác nhận tiếp tục làm việc sẽ ảnh hưởng xấu tới thai nhi, lao động nữ có quyền đơn phương chấm dứt hoặc tạm hoãn hợp đồng, với thời hạn báo trước tuỳ theo chỉ định của bác sĩ.
Công việc nào nên tránh khi mang thai ở các xưởng trong vùng
Các ngành phổ biến ở Đất Cuốc và quanh vùng như sơn, mực in, hoá chất, gỗ, cơ khí có nhiều công đoạn không phù hợp với phụ nữ mang thai: tiếp xúc dung môi hữu cơ, bụi, tiếng ồn lớn, rung, mang vác nặng, đứng liên tục nhiều giờ, làm trong môi trường nóng. Có danh mục công việc mà luật hạn chế hoặc không được sử dụng lao động nữ mang thai làm; nhà máy có trách nhiệm đối chiếu.
Ngay cả ở xưởng may hay đóng gói, tưởng nhẹ nhàng, việc ngồi hoặc đứng một tư thế cả ca, nhịn đi vệ sinh vì sợ chậm dây chuyền, ăn uống thất thường theo ca cũng ảnh hưởng tới sức khoẻ mẹ và thai. Nếu thấy mệt, chuột rút, phù chân, ra máu hay đau bụng bất thường, nghỉ ngay và đi khám, không cố cho xong chỉ tiêu.
Nhiều nữ công nhân ngại xin chuyển việc vì sợ bị coi là yếu, hoặc sợ mất phụ cấp. Hãy nhớ rằng đây là quyền được luật bảo vệ, và nhà máy có nghĩa vụ đáp ứng. Công đoàn cơ sở, ban nữ công của công đoàn là nơi có thể nhờ hỗ trợ khi trao đổi với quản lý gặp khó.
Nghỉ thai sản 6 tháng và những thủ tục không được quên
Thời gian nghỉ thai sản của lao động nữ khi sinh con là 6 tháng, phần nghỉ trước khi sinh không quá 2 tháng. Sinh đôi trở lên thì từ con thứ hai trở đi, mỗi con được nghỉ thêm một tháng. Trong thời gian này, bạn hưởng chế độ thai sản từ quỹ bảo hiểm xã hội, không phải lương do công ty trả, với điều kiện đã đóng bảo hiểm đủ thời gian luật định trước khi sinh.
Điều kiện đóng bảo hiểm là chỗ nhiều người mất quyền lợi vì không để ý. Người nghỉ việc giữa chừng, chuyển nhà máy liên tục, hoặc làm ở nơi không đóng bảo hiểm có thể không đủ điều kiện. Nếu đang tính chuyện sinh con, hãy kiểm trên ứng dụng VssID quá trình đóng của mình và hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về điều kiện cụ thể trước khi quyết định nghỉ hay chuyển việc.
Sau khi sinh, nộp giấy khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con cho công ty để làm hồ sơ hưởng chế độ. Ngoài tiền thai sản theo tháng, còn có trợ cấp một lần khi sinh con theo quy định. Hết 6 tháng, nếu sức khoẻ chưa hồi phục, có thể được nghỉ dưỡng sức. Muốn đi làm sớm hơn, phải đủ điều kiện luật định và được công ty đồng ý.
Người chồng đang đóng bảo hiểm xã hội cũng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi vợ sinh con, số ngày nhiều hơn nếu vợ sinh mổ hay sinh đôi. Nhiều anh công nhân không biết quyền này. Đây là mấy ngày quý để chăm vợ con, nhất là khi gia đình ở trọ xa quê không có ông bà đỡ đần.
Trở lại làm việc: giờ cho con bú và giữ chỗ làm
Hết thời gian thai sản, lao động nữ được bảo đảm việc làm cũ khi trở lại; nếu việc cũ không còn, phải được bố trí việc khác với mức lương không thấp hơn trước khi nghỉ. Trong thời gian nuôi con dưới 12 tháng tuổi, bạn được nghỉ 60 phút mỗi ngày trong thời gian làm việc, vẫn hưởng đủ lương, để cho con bú, vắt sữa, hay đơn giản là nghỉ ngơi.
Nhiều nhà máy cho dồn 60 phút này vào đầu hoặc cuối ca, giúp mẹ về sớm hơn hoặc đi trễ hơn. Một số nơi có phòng vắt và trữ sữa. Hãy hỏi phòng nhân sự cách bố trí trước khi đi làm lại. Thời gian nuôi con dưới 12 tháng cũng là thời gian công ty không được sử dụng bạn làm đêm, làm thêm giờ, đi công tác xa nếu bạn không đồng ý.
Lao động nữ trong thời gian kinh nguyệt được nghỉ mỗi ngày 30 phút, ít nhất 3 ngày trong một tháng, vẫn hưởng đủ lương theo quy định hướng dẫn Bộ luật Lao động. Ít người biết và ít người dùng quyền này; báo với tổ trưởng theo cách nội quy nhà máy hướng dẫn.
Gửi con khi cả hai vợ chồng cùng đi ca
Đây là bài toán lớn nhất của các gia đình công nhân trẻ ở vùng Bắc Tân Uyên. Không có lời giải chung, nhưng có những lựa chọn mà nhiều gia đình đang dùng:
- Trường mầm non công lập của xã Bắc Tân Uyên, xã Thường Tân và các phường lân cận: học phí thấp hơn, giờ giấc theo giờ hành chính nên hợp với người làm ca ngày. Hỏi ủy ban hoặc trường về điều kiện nhận con của người tạm trú.
- Trường, nhóm trẻ tư thục quanh khu công nghiệp: nhiều nơi nhận trẻ sớm, trả muộn theo giờ ca, có nơi nhận cả trẻ nhỏ. Nên đến tận nơi xem, hỏi giấy phép hoạt động, số trẻ mỗi lớp, người trông có được đào tạo không.
- Nhà trẻ của doanh nghiệp hoặc công đoàn: một số khu công nghiệp, doanh nghiệp lớn có nhà trẻ hay hỗ trợ tiền gửi trẻ cho công nhân; hỏi phòng nhân sự và công đoàn.
- Gửi con về quê cho ông bà: phổ biến nhưng nhiều nỗi niềm; nhiều gia đình chọn gửi đến khi con lớn hơn rồi mới đón lên học.
- Lệch ca giữa hai vợ chồng: một người ca ngày, một người ca tối để luôn có người ở với con, đổi lại ít thời gian bên nhau.
Dù chọn cách nào, đừng gửi con ở chỗ tự phát quá đông trẻ, không có người lớn tỉnh táo trông nom, nhất là trong các dãy trọ gần đường xe tải. An toàn của con quan trọng hơn khoản chênh lệch tiền gửi.
Quấy rối và phân biệt đối xử ở nơi làm việc
Bộ luật Lao động 2019 cấm quấy rối tình dục tại nơi làm việc và yêu cầu nội quy lao động của doanh nghiệp có quy định về phòng chống quấy rối. Quấy rối không chỉ là động chạm, mà còn có lời nói, cử chỉ, tin nhắn có tính chất tình dục khiến người khác khó chịu, bị đe doạ, nhất là khi đi kèm việc phân ca, đánh giá, giữ việc.
Gặp chuyện này, nên ghi lại thời gian, nơi xảy ra, người chứng kiến, lưu tin nhắn, rồi báo người quản lý cao hơn, phòng nhân sự hoặc công đoàn cơ sở. Nếu không được giải quyết, có thể tìm đến cơ quan quản lý lao động. Người bị quấy rối có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng không cần báo trước.
Lao động nữ cũng không được bị phân biệt đối xử vì giới tính, tình trạng hôn nhân, mang thai hay nuôi con nhỏ trong tuyển dụng, phân việc, trả lương, đề bạt. Nếu bị hỏi kiểu "có định sinh con trong một hai năm tới không" như điều kiện để nhận việc, đó là dấu hiệu nên cân nhắc nơi làm.
Khám sức khoẻ và chăm sóc bản thân của nữ công nhân xa quê
Khám sức khoẻ định kỳ cho lao động nữ, theo quy định, có thêm phần khám chuyên khoa phụ sản. Nhiều chị em bỏ qua hoặc làm cho có vì ngại, vì phải xin nghỉ. Đây lại là dịp phát hiện sớm những vấn đề dễ chữa nếu biết sớm. Giữ kết quả khám các năm, đặc biệt khi đang tính chuyện sinh con.
Sống trong phòng trọ xa gia đình, làm ca, ăn uống thất thường, nhiều người trẻ ở vùng công nghiệp chịu áp lực tinh thần lớn mà không nói với ai. Khi thấy mất ngủ kéo dài, buồn chán, lo âu ảnh hưởng tới công việc, hãy nói với người tin cậy, tìm đến cơ sở y tế. Ban nữ công công đoàn ở nhiều nhà máy có hoạt động hỗ trợ chị em, từ tư vấn sức khoẻ đến giúp đỡ khi khó khăn.
Trạm y tế xã, cơ sở y tế gần chỗ trọ là nơi khám thai, tiêm chủng cho con, tư vấn kế hoạch hoá gia đình. Thẻ bảo hiểm y tế đăng ký khám ban đầu ở gần chỗ ở giúp việc đi khám thuận tiện hơn nhiều so với nơi xa.
Câu hỏi thường gặp
Đang thử việc mà có thai thì có bị cho nghỉ không?
Luật cấm đơn phương chấm dứt hợp đồng vì lý do mang thai. Trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền chấm dứt, nhưng không được lấy việc mang thai làm lý do. Nếu gặp trường hợp này, hãy nhờ công đoàn hoặc cơ quan quản lý lao động hỗ trợ.
Nghỉ thai sản 6 tháng thì ai trả tiền?
Tiền thai sản do quỹ bảo hiểm xã hội chi trả, không phải công ty trả lương, với điều kiện bạn đã đóng bảo hiểm đủ thời gian quy định trước khi sinh. Công ty làm hồ sơ và chuyển cho cơ quan bảo hiểm. Kiểm quá trình đóng trên VssID trước khi sinh.
Hợp đồng hết hạn khi đang mang thai thì sao?
Bộ luật Lao động 2019 quy định khi hợp đồng hết hạn trong lúc lao động nữ mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, người lao động được ưu tiên giao kết hợp đồng mới. Hãy trao đổi với phòng nhân sự trước ngày hết hạn và giữ giấy tờ.
Chồng có được nghỉ khi vợ sinh không?
Có. Người chồng đang đóng bảo hiểm xã hội được nghỉ hưởng chế độ thai sản khi vợ sinh con, số ngày tuỳ trường hợp sinh thường, sinh mổ hay sinh đôi, và phải nghỉ trong khoảng thời gian luật định sau khi sinh. Nộp giấy tờ cho công ty để được hưởng.
60 phút nuôi con nhỏ có được cộng dồn để về sớm không?
Nhiều nhà máy cho bố trí 60 phút này vào đầu hoặc cuối ca theo thoả thuận, để mẹ đi trễ hoặc về sớm. Đây là thời gian vẫn được trả đủ lương. Hỏi phòng nhân sự cách sắp xếp ở nơi mình làm trước khi trở lại làm việc.
Có nhà trẻ cho con công nhân ở khu Đất Cuốc không?
Trang không liệt kê tên cơ sở cụ thể. Bạn có thể hỏi phòng nhân sự và công đoàn xem doanh nghiệp có nhà trẻ hay hỗ trợ gửi trẻ không, hỏi ủy ban xã Bắc Tân Uyên về trường mầm non công lập, và đến tận nơi xem các nhóm trẻ quanh khu.