Tắm sông ở vùng Bắc Tân Uyên nguy hiểm vì ba lý do cộng lại: lòng sông Đồng Nai và sông Bé có hố sâu đột ngột và dòng chảy ngầm mạnh, mực nước thay đổi theo lịch xả của hồ chứa, và vùng này có nhiều hố nước sâu ở mỏ đá cũ trông như hồ yên tĩnh. Người bơi giỏi ở hồ bơi vẫn có thể gặp nạn ở những nơi này. Với trẻ em, đặc biệt dịp nghỉ hè, đây là rủi ro hàng đầu khi sống gần sông.
Bài viết dành cho cha mẹ ở vùng ven sông, người mới chuyển tới, công nhân ở trọ và người đi chơi cuối tuần. Nội dung gồm: vì sao nước ở đây khó đoán, những tình huống tai nạn hay gặp, gia đình nên làm gì, và nên làm gì khi thấy người đuối nước để không biến một tai nạn thành hai.
Vì sao sông ở đây "hiền mặt nhưng dữ lòng"
Đứng trên bờ nhìn xuống, sông Đồng Nai đoạn qua Bắc Tân Uyên thường có mặt nước phẳng, trôi chậm. Cảm giác đó đánh lừa người tắm. Dòng chảy ở lớp nước sâu bên dưới có thể nhanh hơn mặt nước, đặc biệt ở những khúc sông thắt lại, khúc cong hay quanh trụ, kè. Một người đang đứng ở chỗ nước tới ngực, bước thêm một bước sang hố sâu, chân hụt đáy và bị dòng ngầm kéo đi trong vài giây.
Đáy sông ở đây không bằng phẳng. Dòng chảy khoét lòng sông tạo nên những vực sâu sát bờ; hoạt động khai thác cát trong quá khứ ở nhiều đoạn sông Đông Nam Bộ cũng để lại những hố sâu dưới nước. Mùa khô, nước rút, những hố này không lộ ra mà chỉ được che bởi lớp nước trông có vẻ nông.
Thêm vào đó là yếu tố hồ chứa. Sông Đồng Nai đoạn này nằm dưới hồ Trị An; sông Bé cũng có các hồ chứa ở thượng nguồn. Khi hồ xả nước, mực nước và tốc độ dòng chảy phía dưới thay đổi trong vài giờ. Người tắm ở một bãi quen vào buổi sáng có thể thấy buổi chiều bãi đã khác hẳn.
Nước sông cũng không trong như nước hồ bơi. Mùa mưa nước đục phù sa, nhìn xuống không thấy đáy, không thấy cả chân mình. Khi một người chìm, người trên bờ mất dấu chỉ sau vài giây, việc tìm kiếm trở nên rất khó. Đó là lý do người lớn trông trẻ phải ở ngay bên cạnh, nhìn liên tục, chứ không thể ngồi xa rồi thỉnh thoảng ngó ra.
Hố nước mỏ đá: cái bẫy trông như hồ bơi
Bắc Tân Uyên có nhiều mỏ đá, cả đang khai thác lẫn đã ngưng. Khi mỏ ngưng bơm nước, hố khai thác dần đầy nước mưa và nước ngầm, thành những hồ nước xanh trong, thành đá dựng đứng. Ngày nắng nóng, những hồ này trông rất hấp dẫn với thanh niên và trẻ em. Đây chính là chỗ nguy hiểm nhất.
Hố mỏ thường sâu hơn nhiều so với vẻ ngoài, thành vách dựng gần như thẳng đứng nên không có chỗ đứng chân khi mệt, mép đá trơn rêu nên rất khó leo lên. Nước ở đáy lạnh hơn nhiều so với mặt nước; người đang nóng nhảy xuống có thể bị chuột rút hoặc sốc nhiệt. Các hố này thường nằm trong khu vực có rào hoặc cấm vào, vắng người, nên khi có chuyện không ai kịp cứu.
Nguyên tắc rất đơn giản: không tắm, không bơi, không lội, không câu cá ở hố mỏ đá, dù có người khác đang làm. Cha mẹ nên nói rõ điều này với con, kể cả con đã lớn, đã biết bơi.
Nhiều mỏ đá ở vùng Tân Mỹ, Thường Tân cũ nằm không xa khu dân cư và xóm trọ. Người mới chuyển tới, đặc biệt các gia đình công nhân từ nơi khác đến, thường chưa biết những hố nước này nguy hiểm thế nào; hàng xóm lâu năm nên nhắc nhau một câu khi có người mới.
Những tình huống tai nạn hay gặp và cách phòng
Các vụ đuối nước ở vùng sông nước Đông Nam Bộ thường lặp lại theo vài kịch bản quen thuộc. Biết trước kịch bản là bước đầu để phòng:
| Tình huống | Vì sao nguy hiểm | Cách phòng |
|---|---|---|
| Nhóm trẻ rủ nhau ra sông dịp hè, không có người lớn | Không ai đủ sức và kỹ năng cứu khi một em gặp nạn; các em khác lao xuống cứu bạn | Quy định rõ không ra sông khi không có người lớn; dạy trẻ không tự xuống cứu bạn |
| Người lớn uống rượu bia rồi xuống tắm | Phản xạ chậm, đánh giá sai sức mình, dễ hụt hơi | Không xuống nước sau khi uống rượu bia, kể cả lội |
| Tắm ở hố mỏ đá ngày nắng | Nước sâu, lạnh, vách dựng, vắng người | Tuyệt đối không xuống, không cho trẻ lại gần |
| Lội ra xa để nhặt đồ, gỡ lưỡi câu | Bước hụt sang hố sâu, bị dòng kéo | Chấp nhận mất đồ, không lội theo |
| Xuồng nhỏ chở quá người, không áo phao | Lật xuồng giữa dòng, không bám được gì | Đủ áo phao cho mọi người, không chở quá tải |
| Tắm khi trời giông hoặc hồ đang xả nước | Nước lên nhanh, xiết, sét đánh | Rời khỏi mặt nước ngay khi trời chuyển, theo dõi thông báo xả lũ |
Trong nhiều vụ việc được báo chí nói tới ở các địa phương có sông lớn, nạn nhân không chỉ là người tắm ban đầu mà còn là người lao xuống cứu. Đó là lý do bài này nhấn mạnh cách cứu đúng ở phần dưới.
Gia đình ven sông nên làm gì trước mùa hè
Phòng đuối nước bắt đầu từ trong nhà, trước khi trẻ có thời gian rảnh rỗi. Một số việc cha mẹ ở vùng Bắc Tân Uyên có thể làm:
- Cho con học bơi ở hồ bơi có người hướng dẫn, học cả kỹ năng nổi, thở và thoát hiểm chứ không chỉ bơi đẹp. Nhiều trường và địa phương có lớp dạy bơi dịp hè.
- Nói rõ luật của nhà: không ra sông, kênh, hố mỏ đá khi không có người lớn; không tắm khi trời giông; không xuống nước sau khi ăn no hay khi đang mệt.
- Biết con đi đâu, với ai trong những ngày nghỉ, nhất là khi cha mẹ đi làm ca ở khu công nghiệp và trẻ ở nhà một mình hoặc với anh chị lớn.
- Dạy trẻ cách giúp bạn mà không xuống nước: hô to gọi người lớn, ném vật nổi, chìa cành cây dài.
- Rào chắn chỗ nguy hiểm trong nhà: lu nước, bể chứa, ao vườn có nắp hoặc rào, vì trẻ nhỏ có thể đuối nước ngay ở chỗ nước rất nông.
- Người lớn tự học sơ cứu, đặc biệt là cách hỗ trợ hô hấp cho người đuối nước, qua các lớp của cơ quan y tế, hội chữ thập đỏ hoặc nơi làm việc.
Gia đình công nhân ở trọ cần chú ý hơn, vì trẻ mới chuyển tới chưa quen sông nước của vùng, cha mẹ đi ca dài, và xóm trọ thường gần các khu đất trống, hố nước công trình.
Khi thấy người đuối nước: cứu đúng cách
Phản xạ tự nhiên khi thấy người chới với là lao xuống. Với người không được huấn luyện, đó thường là quyết định sai. Thứ tự hành động được các tổ chức cứu hộ khuyến nghị là:
- Hô to, gọi người hỗ trợ và gọi cấp cứu 115 hoặc cứu nạn 114 càng sớm càng tốt.
- Với tới từ trên bờ: chìa sào, cành cây dài, mái chèo, vạt áo buộc nối, nằm sấp để không bị kéo xuống.
- Ném vật nổi: phao, can nhựa rỗng có nắp, thùng xốp, quả bóng, chai nhựa lớn buộc dây.
- Dùng xuồng nếu có, mặc áo phao và tiếp cận cẩn thận, kéo người gặp nạn bám vào mạn xuồng.
- Chỉ bơi ra cứu khi đã được huấn luyện và có vật nổi mang theo; tiếp cận từ phía sau, vì người đang hoảng loạn sẽ bám chặt và nhấn người cứu xuống.
- Đưa lên bờ và sơ cứu: kiểm tra thở, nếu không thở thì hô hấp hỗ trợ theo cách đã được học, giữ ấm, chờ hoặc đưa tới cơ sở y tế. Không dốc ngược nạn nhân để chạy vòng vòng.
Bài viết này không thay một khoá huấn luyện. Người sống ven sông nên tham gia ít nhất một buổi học sơ cứu thực hành; vài giờ học có thể quyết định một mạng người.
Nếu vẫn muốn bơi lội ngoài trời
Không ai cấm người lớn xuống sông, và với nhiều người ven sông, tắm sông là một phần tuổi thơ. Điều quan trọng là chuyển từ thói quen tuỳ hứng sang có kỷ luật. Chỉ xuống nước ở chỗ người địa phương quen tắm, đáy thoải, nước chảy chậm, có người khác trên bờ. Không bơi ra giữa dòng, không bơi qua sông.
Chọn thời điểm: ban ngày, trời quang, không có thông báo xả nước. Không xuống nước khi vừa ăn no, khi đã uống rượu bia, khi đang mệt hay nhiễm lạnh. Trẻ em chỉ lội ở chỗ nước thấp, mặc áo phao đúng cỡ, người lớn ở trong tầm với tay chứ không phải ngồi trên bờ xem điện thoại.
Với người muốn bơi đều đặn để rèn luyện, hồ bơi là lựa chọn an toàn hơn rất nhiều so với sông. Quanh khu dân cư và các khu công nghiệp ở vùng Tân Uyên cũ có các hồ bơi phục vụ người dân; tìm hồ có cứu hộ trực là đủ.
Trách nhiệm chung của xóm, trường và nơi làm việc
Phòng đuối nước không chỉ là việc của từng gia đình. Ở các xóm ven sông, những việc như cắm biển cảnh báo ở bến tắm nguy hiểm, treo phao cứu sinh ở bến đò, bến ghe, nhắc nhau trông trẻ dịp hè đều làm được bằng sức của cộng đồng. Nhiều nơi trong cả nước đã có mô hình "điểm sinh hoạt hè" giữ trẻ khi cha mẹ đi làm, giảm hẳn số trẻ tự rủ nhau ra sông.
Trường học trên địa bàn có thể lồng bài học an toàn sông nước vào các buổi sinh hoạt trước kỳ nghỉ, mời người có kinh nghiệm cứu hộ tới nói chuyện, tổ chức lớp bơi ngắn ngày. Với nhà máy trong khu công nghiệp, nơi có rất nhiều công nhân là cha mẹ trẻ, các buổi truyền thông về trông trẻ dịp hè, phòng đuối nước, sơ cứu cơ bản cũng là cách chăm lo người lao động thiết thực.
Khi thấy chỗ nguy hiểm chưa được cảnh báo, như bến sông vừa sạt, hố công trình đầy nước không rào, hố mỏ bị phá rào, người dân nên báo cho trưởng ấp, khu phố hoặc Uỷ ban nhân dân xã. Một tấm biển, một đoạn rào dựng kịp thời có giá trị hơn rất nhiều lời khuyên sau tai nạn.
Câu hỏi thường gặp
Biết bơi rồi thì tắm sông Đồng Nai có an toàn không?
Biết bơi giảm rủi ro nhưng không loại bỏ được. Kỹ năng bơi ở hồ bơi khác với điều kiện sông có dòng ngầm, hố sâu, nước đục và lạnh. Nhiều vụ đuối nước xảy ra với người biết bơi vì chủ quan, bơi ra xa hoặc gặp chuột rút. Luôn có người đi cùng và chọn chỗ quen.
Vì sao không được nhảy xuống cứu bạn khi chính mình biết bơi?
Người đang đuối nước hoảng loạn sẽ bám chặt lấy bất cứ thứ gì, kể cả người cứu, và kéo cả hai cùng chìm. Cứu người dưới nước cần kỹ thuật tiếp cận và vật nổi. Với người chưa được huấn luyện, cách hiệu quả nhất là hô hoạn, gọi cấp cứu, chìa vật dài hoặc ném vật nổi từ trên bờ.
Hố mỏ đá đã ngưng khai thác có được rào chắn không?
Theo quy định, đơn vị khai thác và chính quyền địa phương có trách nhiệm rào chắn, cắm biển cảnh báo khu vực nguy hiểm. Thực tế có nơi rào chưa kín hoặc bị phá. Nếu thấy hố mỏ không có rào, biển báo, người dân có thể báo cho chính quyền xã để xử lý.
Dạy con bơi ở đâu ở vùng Bắc Tân Uyên?
Hỏi trường học, nhà văn hoá xã, đoàn thanh niên về các lớp dạy bơi dịp hè; hoặc tìm hồ bơi có lớp và cứu hộ ở khu vực Tân Uyên, Bắc Tân Uyên cũ. Ưu tiên lớp dạy cả kỹ năng an toàn và thoát hiểm, không chỉ kiểu bơi.
Sau khi được cứu lên mà người đuối nước đã tỉnh, có cần đi viện không?
Nên đưa đi khám. Người bị sặc nước có thể gặp biến chứng ở phổi vài giờ sau dù lúc đầu trông bình thường. Theo dõi hơi thở, ho, mệt, da tái; đưa tới cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ kiểm tra.
Làm sao biết hôm nay hồ chứa có xả nước không?
Theo dõi thông báo của chính quyền địa phương, đài phát thanh, các kênh thông tin chính thức của TP Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Nai vào mùa mưa. Người dân ven sông thường biết sớm. Dấu hiệu tại chỗ là nước lên nhanh, đục và chảy xiết hơn bình thường.