Lao động phổ thông muốn lên lương bền vững ở các nhà máy quanh Bắc Tân Uyên thường đi một trong vài hướng: học lái xe nâng có chứng chỉ, học hàn, học điện công nghiệp và bảo trì máy, chuyển sang kho vận, hoặc lên kiểm tra chất lượng và tổ trưởng. Những nghề này đều có lớp ngắn hạn, nhiều người vừa đi làm vừa học được.
Chọn nghề nào nên dựa vào ngành đông doanh nghiệp trong vùng, sức khoẻ, tính cách và thời gian của chính bạn, hơn là nghe nói nghề nào đang "hot". Bài này điểm qua từng hướng, yêu cầu chứng chỉ, cách tìm lớp học đáng tin, các chính sách hỗ trợ học nghề có thể tận dụng, và lối đi riêng cho người địa phương muốn ở lại quê làm việc.
Vì sao tay nghề quan trọng hơn ở vùng này
Theo ngành đăng ký của doanh nghiệp trên địa bàn (theo danh bạ), vùng Bắc Tân Uyên và khu Đất Cuốc nghiêng về sản xuất cơ khí, kim loại, gỗ nội thất, sơn, nhựa, bao bì, vật liệu xây dựng, khai thác đá và vận tải. Đó là những ngành cần nhiều thợ có tay nghề: thợ hàn, thợ đứng máy gia công, thợ bảo trì điện, người lái xe nâng, tài xế xe tải, thợ vận hành máy xúc, thủ kho.
Lao động phổ thông thì dễ tìm việc nhưng cũng dễ bị thay, thu nhập phụ thuộc nhiều vào tăng ca và đơn hàng. Người có tay nghề được trả theo bậc thợ, ít bị cắt khi giảm ca, và chuyển chỗ dễ hơn vì nhà máy nào cũng cần. Với người định gắn bó với vùng này lâu dài, đầu tư vài tháng học nghề thường là khoản đáng nhất.
Điều cần nói rõ: học nghề không tự động đem lại lương cao ngay. Thợ mới ra nghề vẫn phải làm phụ, tích kinh nghiệm, thi nâng bậc. Nhưng con đường đó có bậc thang rõ ràng, khác với đứng máy phổ thông nhiều năm mà thu nhập gần như không đổi.
Các hướng nghề và những gì cần biết
Thời gian học dưới đây là mức thường gặp với lớp ngắn hạn, có thể khác giữa các cơ sở. Không nêu học phí vì khác nhau nhiều và thay đổi; hỏi trực tiếp nơi đào tạo:
| Hướng nghề | Hợp với ai | Chứng chỉ, yêu cầu | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Lái xe nâng | người cẩn thận, phản xạ tốt | chứng chỉ vận hành xe nâng do cơ sở đủ điều kiện cấp; huấn luyện an toàn | kho, bãi, nhà máy gỗ, bao bì đều cần |
| Hàn (que, MIG, TIG) | người chịu nóng, kiên nhẫn | chứng chỉ sơ cấp nghề hàn; vị trí cao hơn cần chứng chỉ thợ hàn theo tiêu chuẩn | xưởng cơ khí, khung sắt nội thất |
| Điện công nghiệp, bảo trì | người thích tìm hiểu máy, có nền toán lý cơ bản | chứng chỉ hoặc bằng nghề điện; huấn luyện an toàn điện | nhà máy nào cũng cần, học lâu hơn |
| Vận hành máy CNC, gia công | người tỉ mỉ, đọc được bản vẽ | chứng chỉ nghề cắt gọt, kinh nghiệm thực tế | xưởng cơ khí chính xác, gỗ CNC |
| Kho vận, thủ kho | người cẩn thận, dùng được máy tính | kỹ năng bảng tính, phần mềm kho; không bắt buộc chứng chỉ | có thể học ngắn, lên dần từ phụ kho |
| Kiểm tra chất lượng (QC) | người kỹ, mắt tốt, giao tiếp được | đào tạo tại chỗ, hiểu tiêu chuẩn sản phẩm | thường đi lên từ công nhân giỏi |
| Lái xe tải, máy xúc | người khoẻ, chịu được giờ giấc theo chuyến | giấy phép lái xe hạng phù hợp; chứng chỉ vận hành máy thi công | mỏ đá, vật liệu, vận tải trong vùng |
Xe nâng, nồi hơi, thiết bị nâng là những thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn: người vận hành phải được huấn luyện và có chứng chỉ phù hợp, nhà máy không được giao cho người chưa có. Đây là lý do chứng chỉ xe nâng có giá trị thật khi đi xin việc.
Tìm lớp học đáng tin
Lớp nghề có nhiều loại, từ trường cao đẳng, trung cấp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp đến lớp kèm tại xưởng. Một số bước để chọn đúng chỗ:
- Xác định mục tiêu trước: cần chứng chỉ để đủ điều kiện làm (như xe nâng) hay cần kỹ năng thật để làm giỏi (như hàn, điện). Hai mục tiêu dẫn đến hai kiểu lớp khác nhau.
- Hỏi phòng nhân sự nhà máy đang làm hoặc nơi muốn xin vào: họ công nhận chứng chỉ của những cơ sở nào, có hỗ trợ học không.
- Kiểm cơ sở đào tạo có được cấp phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp hoặc huấn luyện an toàn không; chứng chỉ do nơi không có thẩm quyền cấp có thể không được chấp nhận.
- Đến tận nơi xem xưởng thực hành: có máy, có vật tư cho học viên thực hành thật hay chỉ học lý thuyết.
- Hỏi rõ lịch học có xếp được buổi tối, cuối tuần hay theo ca không; học phí gồm những gì, có thu thêm tiền thi, tiền cấp chứng chỉ không.
- Cảnh giác với lời mời "cấp chứng chỉ nhanh không cần học": chứng chỉ không qua đào tạo thật vừa vô dụng khi làm thử tay nghề, vừa có thể là giấy tờ không hợp lệ.
Với người ở xã Bắc Tân Uyên và Thường Tân, nhiều cơ sở đào tạo nằm ở phía Tân Uyên, Thủ Dầu Một hoặc xa hơn. Tính trước thời gian đi lại khi chọn lớp, nhất là khi vừa học vừa đi ca.
Chính sách hỗ trợ học nghề có thể tận dụng
Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được hỗ trợ học nghề theo chính sách bảo hiểm thất nghiệp, nộp đề nghị tại trung tâm dịch vụ việc làm. Đây là cách nhiều người dùng khoảng thời gian mất việc để đổi nghề, thay vì quay lại đúng vị trí cũ. Điều kiện và mức hỗ trợ theo quy định hiện hành của Luật Việc làm; hỏi trung tâm trước khi chọn lớp.
Lao động nông thôn, người thuộc một số nhóm đối tượng chính sách, người chuyển đổi nghề do thu hồi đất có thể được hỗ trợ đào tạo nghề theo các chương trình của nhà nước tại địa phương. Ở vùng Bắc Tân Uyên, nơi nhiều hộ có đất vườn chuyển sang đất công nghiệp, đây là chính sách đáng hỏi. Ủy ban xã, phường nơi bạn ở thường nắm thông tin các lớp đang mở.
Công đoàn cơ sở ở một số nhà máy cũng phối hợp mở lớp ngắn về an toàn, kỹ năng hay ngoại ngữ cho đoàn viên. Những lớp này thường miễn phí hoặc chi phí thấp, lịch học xếp theo ca của chính nhà máy, nên dễ theo hơn lớp bên ngoài. Hỏi ban chấp hành công đoàn hoặc xem bảng tin nội bộ của nhà máy để biết khi nào có đợt đăng ký.
Nhiều doanh nghiệp tự đào tạo và trả tiền học cho công nhân giỏi, đổi lại cam kết làm việc một thời gian. Trước khi ký cam kết, đọc kỹ thời gian phải làm, khoản phải hoàn trả nếu nghỉ sớm. Đây là con đường tốt nếu bạn định gắn bó với nhà máy đó.
Vừa đi ca vừa học: kinh nghiệm của người đã làm
Học khi đang đi ca không dễ. Người làm ba ca xoay vòng gần như không theo được lớp có lịch cố định. Vì thế, nhiều người chọn học vào khoảng thời gian xin được làm ca cố định, hoặc trao đổi với tổ trưởng về việc xếp ca phù hợp trong vài tháng học. Một số nhà máy sẵn sàng hỗ trợ khi biết công nhân học nghề phục vụ chính công việc ở đó.
Kinh nghiệm chung là chọn một nghề và đi đến cùng, thay vì học dở nhiều thứ. Học hàn thì tranh thủ xin phụ thợ hàn trong xưởng để tay quen; học điện thì xin theo đội bảo trì khi máy hỏng. Thực hành trong chính nhà máy mình làm giúp kỹ năng tiến nhanh hơn nhiều so với chỉ học trên lớp.
Học ngoại ngữ cũng là một hướng. Các khu công nghiệp quanh Tân Uyên có nhiều doanh nghiệp vốn nước ngoài; người biết tiếng ở mức giao tiếp trong xưởng có cơ hội làm phiên dịch tổ, tổ trưởng hay kiểm tra chất lượng. Học buổi tối vài buổi một tuần, kiên trì một hai năm, có thể thay đổi đáng kể vị trí của bạn.
Người địa phương: làm nghề gần nhà, không chỉ vào nhà máy
Người gốc Tân Thành, Tân Định, Đất Cuốc, Thường Tân, Lạc An, Hiếu Liêm có lựa chọn mà người nhập cư ít có: đất, nhà và mối quen biết. Bên cạnh vào nhà máy, nhiều người học một nghề kỹ thuật rồi mở dịch vụ phục vụ chính khu công nghiệp: sửa xe máy, sửa điện nước cho dãy trọ, gia công cơ khí nhỏ, sửa chữa máy móc nông nghiệp và xe tải.
Một số khác giữ vườn cây, kết hợp học kỹ thuật canh tác, nuôi trồng bài bản hơn. Đất ven sông Đồng Nai, sông Bé, vườn cây ăn trái và cao su vẫn là một phần đời sống kinh tế của vùng. Các lớp khuyến nông, đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn là nơi bắt đầu; danh mục nông nghiệp và sản vật của trang nói kỹ hơn.
Dù chọn hướng nào, nên có một nghề có chứng chỉ trong tay. Kinh tế vùng ven đô thay đổi nhanh: hôm nay đất vườn, mai có thể thành khu dân cư, khu công nghiệp. Người có nghề thích nghi được với thay đổi đó, người không có nghề dễ bị bỏ lại.
Một lộ trình ví dụ: từ đứng máy đến tổ trưởng
Không có lộ trình chung cho mọi người, nhưng câu chuyện dưới đây, ghép từ nhiều trường hợp phổ biến ở các xưởng cơ khí và gỗ trong vùng, cho thấy các bậc thang thường gặp. Đây là ví dụ giả định, không phải cam kết thời gian hay thu nhập:
- Năm đầu: vào làm lao động phổ thông ở xưởng chà nhám, đóng gói; học nội quy, an toàn, làm quen nhịp ca. Để ý công đoạn nào cần tay nghề, ai là thợ giỏi trong xưởng.
- Năm thứ hai: xin chuyển sang phụ thợ hàn hoặc phụ đội bảo trì; buổi tối hoặc ngày nghỉ học lớp sơ cấp hàn hay điện, lấy chứng chỉ.
- Năm thứ ba: thi lên thợ chính trong xưởng, nhận việc có trách nhiệm hơn, bắt đầu kèm người mới.
- Những năm sau: học thêm đọc bản vẽ, quản lý chất lượng hoặc tiếng nước ngoài của chủ đầu tư; lên trưởng nhóm, tổ trưởng, hoặc chuyển sang nhà máy khác với vị trí thợ bậc cao.
Điều làm khác biệt giữa người đi được lộ trình này và người đứng yên thường không phải học vấn ban đầu, mà là việc chủ động xin học, chịu làm phụ một thời gian và giữ được sự ổn định ở một nơi đủ lâu để được tin tưởng. Nhảy việc liên tục vì chênh lệch nhỏ thường làm đứt các bậc thang đó.
Câu hỏi thường gặp
Học lái xe nâng mất bao lâu?
Thời gian học tuỳ cơ sở đào tạo và chương trình, thường là khoá ngắn hạn gồm lý thuyết an toàn và thực hành. Sau khoá học, người học được kiểm tra và cấp chứng chỉ vận hành nếu đạt. Hỏi kỹ cơ sở có đủ điều kiện đào tạo, huấn luyện và cấp chứng chỉ được nhà máy chấp nhận.
Có lớp học nghề miễn phí cho công nhân không?
Có một số chương trình hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động nông thôn, người chuyển đổi nghề, người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp. Ngoài ra nhiều doanh nghiệp tự đào tạo cho công nhân. Hỏi ủy ban xã, phường, trung tâm dịch vụ việc làm và phòng nhân sự để biết lớp đang mở.
Đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có được học nghề không?
Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được hỗ trợ học nghề theo chính sách bảo hiểm thất nghiệp nếu đáp ứng điều kiện. Đề nghị nộp tại trung tâm dịch vụ việc làm. Đây là cơ hội tốt để đổi sang nghề có tay nghề thay vì quay lại vị trí cũ.
Ngoài 35 tuổi có nên học nghề mới không?
Nên, nếu sức khoẻ cho phép và nghề đó phù hợp. Nhiều nghề như thủ kho, xe nâng, bảo trì, kiểm tra chất lượng coi trọng sự cẩn thận và kinh nghiệm hơn tuổi trẻ. Người lớn tuổi thường học chậm hơn ở lý thuyết nhưng vững hơn ở thực hành và kỷ luật.
Ký cam kết làm việc để công ty trả tiền học có nên không?
Có thể là lựa chọn tốt nếu bạn định gắn bó với công ty. Đọc kỹ thời gian phải làm việc sau khoá học, khoản phải hoàn trả nếu nghỉ sớm và cách tính. Giữ bản cam kết có chữ ký hai bên. Không ký khi chưa hiểu rõ điều khoản bồi hoàn chi phí đào tạo.
Chứng chỉ mua không qua học có dùng được không?
Không nên. Chứng chỉ không qua đào tạo thật sẽ lộ ngay khi làm thử tay nghề, và có thể là giấy tờ không hợp lệ, gây rắc rối khi có tai nạn. Với thiết bị yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn như xe nâng, vận hành mà không được huấn luyện thật là nguy hiểm cho chính mình.