Với người làm ở các khu, cụm công nghiệp vùng Bắc Tân Uyên cũ, quãng đường đi và về mỗi ngày là phần rủi ro nhất của công việc mà ít ai tính tới. Giờ vào ca và tan ca, hàng nghìn xe máy cùng đổ ra một vài con đường trong vài chục phút; ca đêm thì đường vắng, tối, người lái đã mệt sau nhiều giờ đứng máy. Đi xe đưa rước của doanh nghiệp khi có, tránh chạy xe lúc buồn ngủ và đi theo nhóm là ba điều giảm rủi ro nhiều nhất.
Bài này viết cho người lao động và gia đình họ, theo góc người đi đường. Chuyện tìm việc, hợp đồng, bảo hiểm và ca kíp ở góc quan hệ lao động được viết ở mục khu công nghiệp và việc làm của trang; ở đây chỉ nhắc phần liên quan đến tai nạn trên đường đi làm.
Vì sao giờ tan ca dễ xảy ra va chạm
Hình ảnh quen thuộc ở các cổng khu công nghiệp như Đất Cuốc vào giờ tan ca: cổng mở, dòng xe máy tràn ra, xe đưa rước nối nhau chạy ra, quán ăn, hàng rong hai bên đường đông kín, người bán người mua dừng đỗ ngay mép đường. Trong vài chục phút, con đường vốn thoáng biến thành nơi đông nhất vùng.
Va chạm trong những lúc này thường không phải ở tốc độ cao mà do chen lấn: xe cắt ngang để quay đầu, xe dừng đột ngột mua đồ, người đi bộ băng qua giữa dòng xe, xe đưa rước tấp vào lề đón trả người. Người vừa xong ca tám, mười tiếng thường mệt, muốn về nhanh, nên kiên nhẫn kém hơn bình thường. Thêm vào đó là xe tải, container ra vào cùng khu, cần quãng rộng để rẽ.
Người đi đường không làm trong khu công nghiệp, như người chở hàng, người đi chợ, phụ huynh đón con, cũng bị cuốn vào dòng xe này nếu đi ngang đúng giờ. Biết giờ tan ca của các khu gần nhà giúp chọn giờ đi hợp lý, hoặc chọn đường vòng tránh qua cổng khu vào những khung giờ đó.
Cách đơn giản để tránh là lệch giờ một chút. Ra cổng chậm hơn vài phút, ngồi nghỉ uống nước, để dòng xe đầu tiên đi qua rồi mới về, thường giúp quãng đường an toàn và dễ chịu hơn hẳn. Người đi làm ca sáng cũng vậy: đến sớm hơn một chút vừa tránh dòng xe dồn, vừa không phải phóng nhanh cho kịp giờ chấm công.
Xe đưa rước hay tự chạy xe máy
Xe đưa rước của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp trong vùng bố trí xe đưa rước công nhân theo các tuyến cố định, đón ở các điểm gần khu dân cư, nhà trọ. Ưu điểm lớn nhất là an toàn: người lái chuyên nghiệp, không phải tự chạy xe khi mệt, không dầm mưa. Nhược điểm là phải theo giờ và điểm đón cố định, lỡ xe thì phải tự xoay xở.
Tự chạy xe máy. Chủ động giờ giấc, ghé chợ, đón con được, nhưng gánh hết rủi ro đường sá, thời tiết, mệt mỏi. Với ca đêm hay quãng đường xa, đây là lựa chọn rủi ro hơn. Nếu tự đi, đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, cài quai đúng cách, bảo dưỡng xe đều đặn.
Đi chung xe với đồng nghiệp. Hai người cùng hướng đi chung một xe tiết kiệm xăng và có người trò chuyện cho tỉnh táo. Tuy nhiên không chở quá số người cho phép, người cầm lái phải là người còn tỉnh táo, không phải người vừa làm ca nặng nhất.
Xe đạp, xe đạp điện. Hợp với người ở trọ gần cổng khu công nghiệp. Cần đèn, phản quang, đi sát lề phải và đặc biệt cẩn thận ở các đoạn có xe tải.
Ca đêm và buồn ngủ khi lái xe
Ca đêm đảo ngược nhịp sinh học. Người về lúc tờ mờ sáng sau ca đêm thường ở trạng thái buồn ngủ nhất trong ngày, phản xạ chậm, có thể "ngủ gật vài giây" mà không biết. Đây là một trong những nguyên nhân tai nạn hay bị coi nhẹ nhất, vì người lái thường tự tin mình vẫn tỉnh.
Dấu hiệu cần dừng xe ngay: ngáp liên tục, mắt díp lại, không nhớ quãng đường vừa đi qua, xe lạng ra mép đường. Lúc đó không có mẹo nào thay được giấc ngủ: rửa mặt, uống nước chỉ giúp trong chốc lát. Dừng ở chỗ an toàn có người, nghỉ một lúc, hoặc gọi người nhà đón, hoặc để xe lại và đi xe đưa rước, xe ôm.
Tuần đầu tiên chuyển từ ca ngày sang ca đêm, hoặc ngược lại, là lúc cơ thể chưa thích nghi và dễ buồn ngủ bất thường nhất. Những ngày đó nên ưu tiên xe đưa rước hoặc nhờ người đưa đón, đừng tự tin vào thói quen của những tuần trước.
Về lâu dài, người làm ca đêm thường xuyên nên sắp xếp giấc ngủ ban ngày đủ, phòng tối, yên tĩnh, hạn chế cà phê gần cuối ca để về ngủ được. Gia đình có người làm ca đêm cũng nên hiểu và giữ yên tĩnh cho họ ngủ; một giấc ngủ đủ là thứ bảo vệ tốt nhất cho chuyến xe về hôm sau.
Đường về sau ca đêm: những quãng nên tránh
Ở vùng Bắc Tân Uyên, nhiều nhà trọ nằm trong các ấp phía sau trục chính, đường vào là đường bê tông nhỏ hay đường đất xuyên qua vườn cao su. Ban đêm những quãng này tối, vắng, có chó thả rông, ổ gà khó thấy. Người mới đến nên đi thử đường về vào ban ngày, nhớ những chỗ ổ gà, khúc cua, đoạn dốc.
Nếu có lựa chọn, đi đường chính có đèn dù xa hơn một chút thay vì đường tắt qua vườn. Đi theo nhóm với đồng nghiệp ở cùng xóm trọ. Phụ nữ về muộn một mình nên chia sẻ vị trí với người thân hay bạn cùng phòng, giữ điện thoại có pin, tránh dừng lại ở quãng vắng khi có người lạ chặn hỏi đường.
Mùa mưa, đường đất đỏ ban đêm vừa tối vừa trơn. Đây là lúc nên cân nhắc nghiêm túc việc đi xe đưa rước hay chờ trời tạnh, thay vì cố về cho nhanh.
Tai nạn trên đường đi làm: điều người lao động nên biết
Theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, tai nạn xảy ra trên tuyến đường đi từ nơi ở đến nơi làm việc và ngược lại, trong khoảng thời gian và trên tuyến đường hợp lý, có thể được xem xét là tai nạn lao động, với những điều kiện và hồ sơ theo quy định. Nghĩa là quãng đường đi làm không hoàn toàn nằm ngoài trách nhiệm của doanh nghiệp và hệ thống bảo hiểm.
Điều kiện cụ thể, hồ sơ cần có và quyền lợi được hưởng do văn bản hiện hành quy định; người lao động nên hỏi phòng nhân sự, công đoàn cơ sở, hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội khi có việc. Một điểm thực tế thường được nhắc là nếu gặp tai nạn trên đường đi làm, cần báo cho doanh nghiệp sớm và đề nghị cơ quan chức năng lập biên bản hoặc xác nhận sự việc, vì đây là căn cứ quan trọng.
Biết điều này không phải để chủ quan, mà để khi không may gặp chuyện, người lao động và gia đình biết mình cần làm gì, không bỏ lỡ quyền lợi chỉ vì không biết thủ tục.
Những thói quen nhỏ giúp đi làm ca an toàn hơn
Gom lại những điều người làm lâu năm ở các khu công nghiệp hay dặn nhau:
- Bảo dưỡng xe theo lịch, nhất là phanh và đèn, vì xe chạy mỗi ngày hai lượt hao mòn nhanh.
- Luôn để áo mưa, đèn pin nhỏ trong cốp; mùa mưa thêm một bộ đồ khô ở chỗ làm.
- Ăn nhẹ trước khi về sau ca đêm nếu đói, nhưng không ăn quá no vì dễ buồn ngủ.
- Không uống rượu bia trước khi lái xe, kể cả "một chút" trong bữa liên hoan sau ca.
- Không dùng điện thoại khi đang chạy xe; cần nghe máy thì tấp vào lề.
- Lưu số người thân, số của tổ trưởng, phòng nhân sự trong điện thoại để báo khi có sự cố.
Những thói quen này nghe đơn giản, nhưng chính sự lặp lại mỗi ngày hai lượt, sáu ngày một tuần, mới làm quãng đường đi làm trở thành rủi ro lớn nhất nếu chủ quan.
Mùa mưa và những buổi chiều giông đúng giờ tan ca
Mùa mưa ở vùng Bắc Tân Uyên, như phần lớn Đông Nam Bộ, có kiểu mưa rất đặc trưng: buổi sáng nắng, đến chiều mây kéo đến, giông gió rồi mưa như trút trong một hai tiếng. Giờ mưa nặng hạt nhất lại hay rơi đúng khoảng tan ca chiều. Người lao động hoặc phải chờ ở cổng công ty, hoặc mặc áo mưa chạy về giữa trời mưa, gió giật, tầm nhìn chỉ vài chục mét.
Chạy xe trong mưa giông có ba nguy cơ chính: trượt bánh trên mặt đường có lớp bùn đất đỏ, không thấy ổ gà bị nước che, và cành cây gãy, tôn bay khi gió lớn. Ở các đoạn đi qua vườn cao su, cây cao su vốn giòn, gió mạnh dễ làm gãy cành rơi xuống đường. Khi có giông lớn, chờ ở nơi an toàn khoảng nửa tiếng thường là lựa chọn khôn ngoan hơn cố chạy về.
Áo mưa kiểu bộ quần áo rời an toàn hơn áo mưa cánh dơi vì không bị gió thổi bay che mặt, không cuốn vào bánh xe. Một số doanh nghiệp cho người lao động chờ trong khu vực nhà ăn, nhà xe khi mưa lớn; hãy tận dụng thay vì đứng chờ dưới gốc cây hay mái tôn tạm.
Gia đình và chủ nhà trọ có thể làm gì
Người thân ở quê hay ở cùng có thể giúp nhiều hơn họ nghĩ: nhắc nghỉ ngơi đủ, không gọi điện khi biết người kia đang chạy xe, sẵn sàng đón khi người làm ca đêm thấy quá mệt. Với những cặp vợ chồng cùng làm công nhân, sắp xếp ca để một người có thể đưa đón người kia trong những ngày nặng nhọc cũng là cách giảm rủi ro.
Chủ nhà trọ là người gần gũi với người lao động hằng ngày. Lắp đèn cho lối đi vào khu trọ, giữ cổng thông thoáng, có chỗ để xe an toàn, nhắc người thuê khi thấy họ uống rượu rồi định chạy xe đi đâu đó, là những việc nhỏ nhưng thiết thực. Khu trọ có lối đi sáng sủa cũng ít trộm cắp hơn.
Ở cấp ấp, xã, những góp ý của người dân về các điểm tối cần đèn, nút giao cần đèn tín hiệu hay người điều tiết giờ tan ca, đoạn đường hỏng cần sửa, là thông tin quý để chính quyền ưu tiên xử lý. Người lao động ở trọ cũng là cư dân của vùng, có quyền góp ý như mọi người.
Câu hỏi thường gặp
Giờ tan ca ở khu công nghiệp Đất Cuốc có kẹt xe không?
Vào giờ tan ca, các đường gần cổng khu công nghiệp thường đông xe máy và xe đưa rước trong một khoảng ngắn rồi thoáng dần. Người không làm trong khu nên tránh khung giờ này; người làm trong khu có thể ra cổng chậm vài phút để tránh dòng xe đầu tiên.
Tai nạn trên đường đi làm có được tính là tai nạn lao động không?
Theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, tai nạn trên tuyến đường đi và về trong thời gian, tuyến đường hợp lý có thể được xem xét là tai nạn lao động, kèm điều kiện và hồ sơ theo quy định. Hỏi phòng nhân sự, công đoàn hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để biết chi tiết.
Làm ca đêm về buồn ngủ thì nên làm gì?
Không nên cố chạy xe. Dừng ở chỗ an toàn có người để nghỉ, gọi người nhà đón, hoặc đi xe đưa rước, xe ôm và để xe lại. Rửa mặt, uống nước chỉ giúp tỉnh trong chốc lát, không thay được giấc ngủ, nên đừng dựa vào các mẹo đó.
Có nên đăng ký xe đưa rước của công ty không?
Nếu tuyến xe đi gần chỗ ở và giờ giấc phù hợp, nên đăng ký vì an toàn hơn tự chạy xe máy hai lượt mỗi ngày, nhất là ca đêm và mùa mưa. Hỏi phòng nhân sự về tuyến, điểm đón và cách đăng ký, thay đổi tuyến khi chuyển chỗ trọ.
Đi làm bằng xe đạp điện ở Bắc Tân Uyên có an toàn không?
Hợp với quãng ngắn từ nhà trọ gần cổng khu công nghiệp. Cần đèn trước sau, phản quang, đội mũ bảo hiểm, đi sát lề phải và cẩn thận khi có xe tải. Quãng xa, đường đất hoặc ca đêm qua đoạn vắng thì nên cân nhắc phương tiện khác.