Người câu cá giải trí ở vùng Bắc Tân Uyên thường chọn một trong ba kiểu: câu sông Đồng Nai ở mạn đông vùng Thường Tân, Lạc An, Hiếu Liêm cũ; câu ở đoạn cuối sông Bé phía bắc; hoặc vào các hồ câu dịch vụ nằm rải rác trong xã. Câu sông cho cảm giác hoang dã nhưng cá không nhiều và phải chọn chỗ kỹ; hồ dịch vụ dễ có cá hơn nhưng mất đi cái thú tự nhiên.
Bài này dành cho người câu nghiệp dư từ nội đô lên và người mới chuyển về vùng này muốn tìm thú vui cuối tuần. Nội dung tập trung vào chọn chỗ, chọn mùa, an toàn và cách cư xử với người làm nghề sông, không đi sâu vào kỹ thuật buộc lưỡi hay pha mồi vốn mỗi người câu một kiểu.
Cá trên sông Đồng Nai đoạn này còn nhiều không
Câu trả lời thật là: ít hơn trước nhiều. Người lớn tuổi ở các xóm ven sông vẫn kể thời cá về theo mùa nước, đặt lờ một đêm được cả giỏ. Ngày nay, cũng như các sông lớn khác ở Đông Nam Bộ, nguồn cá tự nhiên đã giảm vì nhiều lý do cộng dồn: đập thủy điện ngăn đường di cư của cá, đánh bắt bằng ngư cụ huỷ diệt trong một thời gian dài, khai thác cát làm thay đổi đáy sông, và nước thải từ các vùng sản xuất.
Điều đó không có nghĩa là câu sông ở đây vô ích. Người kiên nhẫn vẫn câu được các loài cá sông quen thuộc của Nam Bộ, có hôm được, có hôm không. Nhưng ai lên Bắc Tân Uyên với kỳ vọng đầy giỏ sẽ thất vọng. Cách nghĩ đúng hơn là coi buổi câu như một buổi ngồi bờ sông có thêm cần câu: được cá là phần thưởng, không được thì vẫn có một buổi sáng yên tĩnh.
Khi trò chuyện với người làm nghề cá ven sông, có thể hỏi họ dạo này cá gì đang có, cá ăn mồi gì, khúc nào cá hay vào. Họ là nguồn thông tin tốt nhất, chính xác hơn mọi bài viết trên mạng, vì dòng sông thay đổi theo từng mùa, từng năm.
Ba kiểu chỗ câu và khác biệt
Mỗi kiểu chỗ câu phù hợp với một kiểu người câu. Bảng dưới so sánh để chọn cho đúng mục đích của buổi đi:
| Kiểu chỗ câu | Ưu điểm | Hạn chế | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Bờ sông Đồng Nai | Không gian rộng, cảnh đẹp, cảm giác tự nhiên | Cá ít, dòng chảy mạnh mùa mưa, bờ có chỗ sạt | Người câu có kinh nghiệm, thích yên tĩnh |
| Đoạn cuối sông Bé | Vắng, ít người qua lại | Xa trung tâm, đường vào khó, ít chỗ tiếp tế | Nhóm câu quen đường, đi xe máy |
| Ao, hồ trong vườn dân | Có thể có cá, gần nhà dân, an toàn hơn | Phải xin phép, có nơi tính phí, không gian nhỏ | Người mới tập câu, gia đình |
| Hồ câu dịch vụ | Có chỗ ngồi, mái che, cá thả sẵn, đồ ăn uống | Mất phí, đông người cuối tuần, ít tính tự nhiên | Nhóm bạn, người muốn chắc chắn có cá |
Lưu ý quan trọng: các hố nước sâu ở mỏ đá cũ, dù trông giống hồ và có thể có cá, không phải chỗ câu. Thành hố dựng đứng, nước rất sâu và lạnh, và khu vực mỏ thường là đất cấm vào. Đã có không ít tai nạn ở loại hố này trên khắp vùng Đông Nam Bộ.
Chọn chỗ đứng trên bờ sông
Chỗ nước chảy chậm sau một doi đất. Cá thường vào những chỗ nước quẩn, chảy chậm hơn dòng chính, nơi thức ăn trôi dạt lại. Một doi đất nhô ra hay một bụi cây ngã xuống nước tạo ra những khoảng như vậy.
Bờ thoải, đất chắc để đứng. Người câu đứng lâu một chỗ, chân dồn lực khi giật cần. Đứng trên mép bờ dựng là rủi ro thật, vì bờ sông Đồng Nai ở nhiều đoạn có thể sụt bất ngờ.
Tránh xa lưới, lờ, đăng của dân. Thấy cọc tre, phao đánh dấu dưới nước là có ngư cụ của người làm nghề. Thả câu cách xa, không quăng mồi vào khu vực đó, không gỡ lưới người khác.
Tránh bến xà lan, khu bốc dỡ vật liệu. Nước động, ồn, nguy hiểm vì máy móc và dây cáp. Cá cũng ít vào.
Có lối thoát khi nước lên. Mùa mưa và những ngày hồ Trị An xả nước, mực nước có thể lên trong vài giờ. Không câu trên bãi bồi thấp hay doi đất có thể bị nước bao quanh.
Mùa câu và giờ câu ở vùng này
Người câu lâu năm ở vùng sông Đồng Nai thường cho rằng đầu mùa mưa và cuối mùa mưa là lúc cá hoạt động nhiều, khi nước mới về mang theo thức ăn hoặc khi nước rút cá theo dòng ra sông lớn. Giữa mùa mưa nước lớn, chảy xiết và đục, câu bờ khó; giữa mùa khô nước trong, cá dè dặt hơn. Đây là kinh nghiệm dân gian, mỗi năm một khác, nên chỉ để tham khảo.
Trong ngày, sáng sớm và chiều muộn là hai khung giờ được ưa chuộng: trời mát, mặt nước yên, cá ra kiếm ăn. Giữa trưa nắng gắt vừa khó câu vừa mệt cho người. Câu đêm có người mê, nhưng bờ sông về đêm nguy hiểm hơn nhiều, nên nếu câu đêm thì phải có bạn đi cùng, có đèn tốt, đứng ở chỗ đã khảo sát kỹ lúc trời còn sáng.
Một điều người câu cần nhớ là mùa sinh sản của cá. Các quy định về bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản có những thời gian và khu vực hạn chế đánh bắt để cá sinh sản. Người câu giải trí bằng cần tay thường không bị ảnh hưởng như đánh bắt bằng lưới, nhưng thả lại cá nhỏ, cá đang mang trứng là cách cư xử tốt với dòng sông.
Luật và những điều không được làm
Câu cá giải trí là hoạt động hợp pháp, nhưng có ranh giới rõ ràng. Không làm những việc sau, dù thấy người khác làm:
- Không dùng xung điện, chất nổ, hoá chất để bắt cá. Đây là các hành vi bị cấm theo pháp luật về thuỷ sản, gây chết hàng loạt cá con và nguy hiểm tới tính mạng.
- Không dùng lưới mắt quá nhỏ, lưới kéo, giã cào khi không phải người làm nghề có đăng ký; người câu giải trí chỉ nên dùng cần câu.
- Không câu trong khu vực cấm như khu vực bảo vệ công trình, điểm lấy nước, khu vực có biển báo cấm.
- Không vào hồ, ao, vuông nuôi của người khác khi chưa được phép, kể cả khi không thấy rào.
- Không vào hố mỏ đá, khu mỏ đang khai thác hay đã đóng cửa, vừa vi phạm quy định vừa nguy hiểm.
- Không để lại dây cước, lưỡi câu, túi mồi trên bờ; dây cước vướng vào chim, cá và chân người.
Quy định về khu vực, thời gian cấm khai thác thuỷ sản có thể thay đổi. Nếu câu thường xuyên, nên hỏi chính quyền xã hoặc người làm nghề địa phương về các khu vực hạn chế hiện hành.
An toàn cho người câu
Người câu thường đi một mình hoặc hai ba người, đứng lâu sát mép nước, mắt dán vào phao. Đó là tư thế dễ gặp tai nạn: trượt chân, bờ sụt, say nắng. Luôn báo người nhà chỗ mình câu và giờ về. Mang điện thoại trong túi chống nước, đủ pin.
Không lội ra xa để quăng câu. Lòng sông Đồng Nai có những chỗ sâu đột ngột và dòng chảy ngầm mạnh hơn mặt nước cho thấy. Nếu lưỡi câu mắc xa, chấp nhận cắt dây thay vì lội theo. Mang áo phao nếu câu trên ghe, xuồng, kể cả khi bơi giỏi.
Khi có giông, thu cần ngay và rời bờ. Cần câu bằng vật liệu dẫn điện, cầm trên bờ sông trống trải trong giông là tình huống rất nguy hiểm. Mùa mưa ở vùng này giông thường đến vào buổi chiều, kéo tới nhanh; thấy mây đen dồn từ một phía và gió đổi hướng là lúc phải thu dọn.
Cuối cùng là côn trùng và rắn. Bờ sông có cỏ cao, bụi rậm có thể có rắn; đi giày kín, dùng gậy gạt cỏ trước khi ngồi. Mang thuốc chống muỗi, nhất là khi câu chiều tối.
Hồ câu dịch vụ: chọn thế nào cho vui
Ở vùng ven đô như Bắc Tân Uyên, hồ câu dịch vụ mở ra khá nhiều, có nơi chỉ vài cái chòi, có nơi có quán ăn và chỗ cho trẻ chơi. Các cơ sở này mở và đóng thường xuyên, nên bài không giới thiệu tên cụ thể. Khi chọn, nên hỏi trước cách tính phí, có cho mang cá về không, có mái che và nhà vệ sinh sạch không, có chỗ để xe an toàn không.
Với gia đình có trẻ nhỏ, ưu tiên hồ có lan can hoặc bờ thoải, xa đường lớn, có người trông coi. Kiểm tra độ sâu và cho trẻ mặc áo phao nếu ngồi sát mép hồ. Một buổi câu ở hồ dịch vụ là cách tốt để trẻ làm quen với cần câu trước khi theo người lớn ra sông.
Một hồ câu tử tế thường thể hiện qua những chi tiết nhỏ: bờ hồ được phát quang, có lối đi khô ráo, chòi câu chắc chắn, có thùng rác và người dọn. Hồ nước đục ngầu, bốc mùi, cá chết nổi ven bờ là dấu hiệu quản lý kém, không nên ngồi lâu dù giá rẻ. Cuối tuần các hồ gần đường lớn thường đông; đi ngày thường hoặc sáng sớm sẽ có chỗ đẹp và yên hơn.
Đồ nghề gọn cho người câu lên từ nội đô
Người câu đi xe máy từ thành phố lên Bắc Tân Uyên thường phải gói đồ gọn. Một cây cần máy dài vừa phải cho câu sông, một cây cần tay ngắn cho ao hồ, hộp phụ kiện nhỏ gồm lưỡi, chì, phao, dây cước thay thế là đủ cho hầu hết buổi câu. Mồi nên chuẩn bị từ nhà hoặc hỏi mua ở tiệm đồ câu, tiệm tạp hoá gần trung tâm xã; người bán ở đó thường biết cá vùng này đang ăn mồi gì.
Ngoài đồ câu, mang theo ghế xếp thấp, ô che nắng hoặc mũ rộng vành, găng tay mỏng để gỡ cá có ngạnh, kìm nhỏ gỡ lưỡi, khăn lau tay, túi đựng cá có lỗ thoát nước nếu định mang về. Một giỏ lưới nhỏ thả dưới nước giữ cá còn sống giúp dễ thả lại những con chưa đủ lớn.
Đi xe máy với cần câu dài cần buộc chắc, không để cần chĩa ra ngoài thân xe, nhất là trên những đoạn đường nhiều xe tải. Ống đựng cần cứng vừa bảo vệ cần vừa an toàn cho người đi đường.
Câu hỏi thường gặp
Câu cá trên sông Đồng Nai có cần xin phép không?
Câu cá giải trí bằng cần tay trên sông thường không cần giấy phép, nhưng phải tuân thủ quy định về khu vực cấm, thời gian cấm khai thác và ngư cụ cấm. Nếu phải đi qua đất vườn để ra bờ, cần xin phép chủ đất. Quy định có thể thay đổi, nên hỏi chính quyền xã nếu câu thường xuyên.
Câu ở hố nước mỏ đá cũ được không?
Không nên. Hố mỏ đá thường có thành dựng đứng, đáy rất sâu, nước lạnh và khó bám để lên bờ khi trượt chân. Khu vực mỏ, kể cả mỏ đã ngưng khai thác, thường thuộc diện cấm vào. Tai nạn ở loại hố này thường nghiêm trọng.
Câu cá trên sông Bé khác gì sông Đồng Nai?
Đoạn cuối sông Bé thường vắng hơn, bờ có chỗ còn nhiều cây cỏ, đường vào khó và xa chỗ tiếp tế. Hợp với người câu quen đường, đi theo nhóm. Mực nước sông Bé cũng chịu ảnh hưởng của các hồ chứa thượng nguồn, nên mùa mưa cần theo dõi thông báo xả nước.
Cá câu ở sông Đồng Nai đoạn này có ăn được không?
Người địa phương vẫn ăn cá sông. Tuy vậy, chất lượng nước thay đổi theo đoạn và theo thời điểm; tránh lấy cá ở gần cửa xả thải, cá có dấu hiệu bất thường hay cá chết nổi. Khi thấy cá chết hàng loạt, không nhặt về ăn và nên báo chính quyền địa phương.
Có nên câu đêm ở bờ sông Bắc Tân Uyên?
Chỉ khi đi ít nhất hai người, đã khảo sát chỗ đứng từ lúc trời sáng, có đèn tốt và báo người nhà. Không câu đêm trên bãi bồi thấp, doi đất hay mép bờ dựng. Mùa mưa nên bỏ hẳn câu đêm vì nước có thể lên nhanh và giông khó thấy trong đêm.
Gặp người đang đặt lưới gần chỗ câu thì nên làm gì?
Dời chỗ câu ra xa khu vực có cọc và phao đánh dấu. Không quăng câu qua lưới, không lội gần. Nếu dây câu vướng vào lưới của họ, báo cho chủ lưới thay vì tự giật hay cắt. Giữ hoà khí với người làm nghề là cách để lần sau còn được chỉ chỗ câu.