Bắc Tân Uyên hợp với những nhóm đạp xe muốn rời phố trong một buổi sáng: đường nhựa nhỏ xuyên vườn cao su, đồi lượn sóng nhẹ, những đoạn chạy gần sông Đồng Nai và sông Bé, xen lẫn đường đất đỏ cho xe địa hình. Thách thức lớn nhất không nằm ở dốc hay quãng đường mà ở xe tải nặng trên các tuyến chính và giờ cao điểm của khu công nghiệp.
Bài viết dành cho người đạp xe nghiệp dư có kinh nghiệm đi đường trường cơ bản, các câu lạc bộ đạp xe ở Thủ Đức, Dĩ An, Thủ Dầu Một và Tân Uyên cũ. Nội dung gồm cách chọn cung đường, giờ đi, xe và đồ nghề phù hợp, an toàn khi chia đường với xe nặng và cách cư xử ở vùng quê.
Địa hình Bắc Tân Uyên dưới bánh xe đạp
Vùng đất phía bắc Tân Uyên không có núi, nhưng cũng không bằng phẳng như đồng bằng. Địa hình là những đồi thấp lượn sóng, chuyển tiếp từ vùng đồi đất đỏ phía bắc xuống thung lũng sông Đồng Nai, sông Bé. Với người đạp xe, điều đó có nghĩa là những đoạn lên xuống dốc nhẹ nối tiếp nhau, đủ để chân có việc mà không quá sức với người tập đều.
Mặt đường đa dạng. Các trục chính được trải nhựa, có đoạn mở rộng, nhiều xe tải. Đường liên ấp, liên xóm phần lớn đã có nhựa hoặc bê tông nhỏ, xe ít, cảnh đẹp. Đường xuyên lô cao su và đường ra bờ sông còn nhiều đoạn đất đỏ, sỏi, mùa khô bụi, mùa mưa lầy. Một cung đường tốt thường là sự kết hợp: chạy ngắn trên trục chính để di chuyển, phần lớn thời gian ở đường nhỏ.
Bóng mát là điểm cộng lớn. Những đoạn chạy giữa hai hàng cao su hay vườn cây ăn trái mát hơn hẳn đường trống. Ngược lại, các đoạn gần mỏ đá, khu công nghiệp thường trống trải, nắng và bụi. Biết điều này giúp sắp xếp lộ trình: đoạn trống trải đi lúc sáng sớm, đoạn có bóng mát để dành cho khi nắng lên.
Kiểu cung đường và loại xe phù hợp
Không có một cung đường cố định cho mọi nhóm. Bảng dưới gợi ý cách phối hợp theo loại xe và sức của nhóm; cung đường cụ thể nên được người dẫn đoàn đi khảo sát trước:
| Kiểu cung đường | Mặt đường | Loại xe hợp | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Đường nhựa nhỏ xuyên vườn cao su | Nhựa, có đoạn ổ gà, lá khô phủ mùa thay lá | Xe đường trường lốp vừa, xe touring | Cảnh đẹp, mát; cẩn thận lá trơn và ổ gà |
| Đường ven sông Đồng Nai | Bê tông nhỏ, đất, có đoạn hẹp | Xe touring, xe địa hình | Đi chậm, nhường người đi bộ và xe máy của dân |
| Đường đất đỏ trong vùng đồi | Đất, sỏi, dốc ngắn | Xe địa hình | Chỉ đi mùa khô; mùa mưa rất trơn |
| Trục đường tỉnh nối các xã | Nhựa rộng, nhiều xe tải | Mọi loại, nhưng chỉ đi đoạn ngắn | Đi sát lề phải, một hàng, tránh giờ cao điểm |
Nhóm mới nên bắt đầu với một vòng ngắn quanh vùng đồi cao su gần trung tâm Tân Thành cũ, rồi mới mở rộng ra phía sông. Người dẫn đoàn nên lưu lộ trình trên ứng dụng và chia sẻ cho cả nhóm.
Giờ đi: tránh xe tải và giờ tan ca
Đạp xe ở Bắc Tân Uyên, giờ giấc quan trọng ngang cung đường. Sáng sớm cuối tuần, khoảng từ lúc trời hửng tới tám giờ, là khung giờ lý tưởng: trời mát, đường vắng, nhà máy nhiều nơi nghỉ hoặc làm ít ca, xe tải thưa hơn ngày thường. Nhiều nhóm xuất phát từ khi trời còn tối để có mặt ở vùng cao su lúc bình minh.
Những khung giờ nên tránh là giờ vào ca và tan ca của khu công nghiệp, khi hàng nghìn xe máy công nhân và xe đưa đón cùng đổ ra đường; và giờ cao điểm của xe tải chở đá, chở vật liệu từ các mỏ và bến bãi. Giữa trưa nắng gắt cũng không hợp, vừa mệt vừa dễ say nắng.
Nếu buộc phải đạp ngày thường, chọn đường nhỏ, tránh các trục nối khu công nghiệp. Hỏi người địa phương giờ nào xe ben chạy nhiều trên tuyến định đi; ở gần mỏ đá, xe chạy theo nhịp khai thác, có lúc liên tục.
Chia đường với xe nặng
Đi một hàng dọc trên trục chính. Không đi hàng hai, hàng ba chiếm làn. Giữ khoảng cách giữa các xe để xe tải có thể vượt từng chiếc mà không phải lấn sang làn ngược chiều quá lâu.
Mặc đồ sáng màu, bật đèn. Đèn trước trắng và đèn sau đỏ, kể cả ban ngày. Bụi đỏ trên đường gần mỏ đá làm tầm nhìn của tài xế giảm.
Cẩn trọng ở điểm mù của xe tải. Không đi sát bên hông hay ngay sau đuôi xe tải, nhất là khi xe chuẩn bị rẽ phải. Tài xế ngồi cao thường không thấy người đạp xe sát thân xe.
Dừng hẳn khi cần. Ở đoạn đường hẹp, nếu xe tải hai chiều gặp nhau, dừng lại sát lề, chờ qua rồi đi tiếp. Không chen vào khe hẹp.
Báo hiệu rõ ràng. Dùng tay báo rẽ, hô báo trong nhóm khi có xe từ phía sau, ổ gà, đá văng. Người đi cuối nhóm nên có đèn sáng nhất và đồ phản quang.
Xe và đồ nghề cho một buổi đạp ở vùng ven sông
Ngoài đồ nghề quen thuộc của người đi đường trường, điều kiện ở Bắc Tân Uyên đòi hỏi thêm vài thứ:
- Lốp chịu đá dăm. Đường gần mỏ đá có nhiều đá sắc; lốp quá mỏng dễ thủng. Mang săm dự phòng, miếng vá, bơm mini.
- Hai bình nước trở lên. Giữa các trung tâm xã có những quãng dài ít quán; mùa khô mất nước rất nhanh.
- Kính chắn bụi, khẩu trang mỏng. Bụi đỏ và bụi đá gần mỏ có thể làm cay mắt, khó thở.
- Dụng cụ sửa xe cơ bản: bộ lục giác, cạy lốp, dụng cụ nối xích.
- Điện thoại đủ pin, ứng dụng bản đồ đã lưu lộ trình. Sóng ở vùng đồi xa có thể yếu.
- Áo mưa mỏng nếu đi đầu mùa mưa, và túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ.
- Một ít tiền mặt để mua nước, sửa xe ở tiệm nhỏ.
Trước mỗi chuyến, kiểm tra phanh, xích, áp suất lốp. Những đoạn đổ dốc ngắn xuống phía sông có thể có cát, sỏi trên mặt đường; phanh tốt và giảm tốc trước khi vào cua là điều bắt buộc.
Điểm dừng, tiếp nước và cư xử ở vùng quê
Trung tâm Tân Thành cũ và trung tâm các xã cũ như Thường Tân, Tân Định là nơi tiếp tế tiện nhất: quán nước, tạp hoá, tiệm sửa xe máy có thể giúp bơm hơi. Quán nước ven đường ở vùng cao su và ven sông thường là quán nhỏ của nhà dân, có ghế dưới tán cây; dừng nghỉ ở đây vừa mát vừa có dịp hỏi đường.
Khi dừng nghỉ theo nhóm đông, dựng xe gọn sát lề, không chắn lối vào nhà dân hay đường vào vườn. Không dừng ngay giữa khúc cua, đầu dốc. Giữ giọng vừa phải; đoàn xe đạp đông người với tiếng nói cười, tiếng loa có thể làm phiền xóm vắng vào sáng sớm.
Không đạp vào lô cao su, vườn cây khi không có đường, không chạy trên bờ ruộng, luống rau. Đường đất trong vườn là đường làm ăn của người dân; bánh xe đạp địa hình mùa mưa có thể làm lún hỏng mặt đường họ đang dùng. Một lời chào khi đi qua người đang làm vườn là đủ để đoàn xe được đón nhận vui vẻ hơn.
Khi có sự cố trên đường
Sự cố thường gặp nhất là thủng lốp, đứt xích, chuột rút và say nắng. Thủng lốp thì dắt xe vào chỗ an toàn, có bóng mát, xa làn xe tải rồi mới thay săm. Chuột rút thì dừng hẳn, uống nước, giãn cơ; đừng cố đạp tiếp. Say nắng, chóng mặt, buồn nôn thì đưa người vào chỗ mát, cho uống nước từng ngụm, chườm mát, và nếu không đỡ thì đưa tới cơ sở y tế gần nhất.
Với va chạm giao thông, ưu tiên đầu tiên là đưa người ra khỏi làn đường an toàn, kiểm tra thương tích, gọi cấp cứu 115 nếu cần. Nhóm đạp xe nên có ít nhất một người biết sơ cứu cơ bản và mang bộ sơ cứu nhỏ.
Người dẫn đoàn nên chốt điểm tập trung ở mỗi chặng, đếm người khi xuất phát và khi tới. Nhóm đông nên có người đi cuối, không để ai bị bỏ lại một mình trên đoạn đường vắng giữa lô cao su.
Mùa nào đạp đẹp và những thay đổi của cung đường
Mùa khô là mùa đạp xe dễ chịu nhất ở Bắc Tân Uyên: đường khô, trời trong, sáng sớm mát. Đầu năm, khi cao su thay lá, những đoạn đường xuyên lô phủ đầy lá vàng đỏ là cảnh nhiều nhóm đạp xe chờ cả năm. Nhưng lá khô trên mặt nhựa trơn hơn người ta nghĩ, nhất là khi ẩm sương buổi sáng; đổ dốc và vào cua phải chậm lại.
Đầu mùa mưa, cây cối xanh lại, bụi đỏ lắng xuống, đường đẹp theo kiểu khác. Cao điểm mùa mưa thì đường đất gần như không đi được, ổ gà trên đường nhựa đọng nước, khó nhìn thấy độ sâu. Nhóm nên chuyển sang đường nhựa chính, rút ngắn quãng đường và về trước giờ giông.
Một điều người đạp xe lâu năm ở vùng này hay nhắc là cung đường thay đổi rất nhanh. Đường đất năm trước thành đường nhựa, lô cao su thành nhà xưởng, đường xuyên vườn bị rào lại vì đổi chủ. Người dẫn đoàn nên đi khảo sát lại trước mỗi mùa, đừng dựa vào lộ trình cũ lưu trên ứng dụng từ một hai năm trước.
Đạp xe kết hợp tìm hiểu vùng đất
Xe đạp là phương tiện chậm vừa đủ để nhìn kỹ một vùng đất. Trên một vòng đạp ở Bắc Tân Uyên, người ta đi qua lô cao su, vườn cây trái, xóm ven sông, mỏ đá, nhà xưởng và chợ quê, thấy rõ một vùng nông thôn đang chuyển thành ngoại vi công nghiệp của TP Hồ Chí Minh mới. Dừng lại ở một quán nước, hỏi chuyện người lớn tuổi về mùa nước, về nghề cạo mủ, về những đổi thay sau khi khu công nghiệp về, chuyến đạp sẽ có thêm chiều sâu.
Một số nhóm kết hợp đạp xe với thăm các địa điểm ghi dấu Chiến khu D trên địa bàn, hoặc dừng ở chợ trung tâm Tân Thành cũ mua trái cây theo mùa mang về. Những điểm dừng như vậy vừa là chỗ nghỉ chân, vừa giúp đoàn xe đạp gắn với đời sống địa phương thay vì chỉ lướt qua.
Câu hỏi thường gặp
Đạp xe từ nội đô lên Bắc Tân Uyên rồi về trong ngày có nổi không?
Với người tập đều đi đường trường, quãng đường khứ hồi từ Thủ Đức hay Dĩ An cũ nằm trong tầm một buổi đạp dài. Từ trung tâm thành phố cũ thì xa hơn đáng kể. Nhiều nhóm chọn chở xe lên vùng ven bằng ô tô rồi đạp vòng quanh, tránh các đoạn đường đông xe tải.
Xe đạp đường trường lốp mỏng có đi được không?
Đi được trên đường nhựa, nhưng nên chọn lốp rộng hơn một chút và chịu đá dăm, vì đường gần mỏ đá có nhiều đá sắc. Tránh hẳn đường đất đỏ, nhất là mùa mưa. Mang đủ săm dự phòng.
Có nên đạp xe vào mùa mưa ở Bắc Tân Uyên?
Có thể, nếu đi buổi sáng, chọn đường nhựa và về trước giữa chiều để tránh giông. Đường đất đỏ sau mưa rất trơn, không hợp với đa số người đạp. Mang áo mưa mỏng, túi chống nước, đèn sáng và phanh tốt.
Đạp xe một mình có an toàn không?
Ban ngày trên đường quen thì không quá rủi ro, nhưng nên báo người nhà lộ trình, giữ điện thoại đủ pin và tránh đường vắng xa khu dân cư. Sự cố thủng lốp hay chuột rút giữa lô cao su vắng sẽ khó xử lý hơn nhiều khi đi một mình.
Câu lạc bộ đạp xe muốn tổ chức sự kiện đông người ở đây cần làm gì?
Với đoàn đông chạy trên đường công cộng, nên tìm hiểu quy định về tổ chức sự kiện thể thao, liên hệ chính quyền xã nơi đoàn đi qua để được hướng dẫn, bố trí người dẫn đường, xe hỗ trợ và người sơ cứu. Tránh giờ cao điểm khu công nghiệp.